Author Topic: Inkwizycja Hiszpańska – hr. Józef Tyszkiewicz  (Read 976 times)

Offline BladyMamut

  • Administrator
  • WyBudzony
  • *
  • Posts: 2 554
  • Reputacja: +12/-0
Inkwizycja Hiszpańska – hr. Józef Tyszkiewicz
« on: (Tue) 01.12.2015, 20:14:06 »
Inkwizycja Hiszpańska – hr. Józef Tyszkiewicz



Prawdziwa historia musi być widziana z pewnej perspektywy dziejowej, byśmy mogli objąć całokształt faktów; musi być w niej zachowany ten naturalny koloryt danej epoki, muszą też być rozważone wszelkie porywy namiętności, troski lub radości narodów, ideały kierujące ich duchowością i wreszcie ścierające się wówczas zdania i zasady (…) Historyk zapomnieć musi o swych osobistych sympatiach lub antypatiach – bo inaczej nigdy nie wzniesie się na poziom historii, a najwspanialsze jego prace pozostaną tylko zamaskowanymi pamfletami.(…) A cóż dopiero dzieje się z prawdą gdy historia jest tendencyjnie zafałszowana, a podręczniki jej tak umyślnie układane, by rzucać na dane stosunki lub nawet całe okresy historyczne, pewne specyficzne światła lub cienie (…).

Dobrze wiedzieli co czynią, ci wszyscy zagorzali demokraci, gdy walczyli o wyrwanie kierunku nauczania z rąk Kościoła. Wiedzieli oni (i wiedzą dobrze), iż odsuwali w ten sposób jedynego stróża prawdy od wpływu na młode pokolenia i że odsunąwszy Kościół, mogli już całkiem swobodnie przeinaczać i fałszować historię.(…) Ale wśród setek przekręconych faktów historycznych, wśród całych bibliotek różnorodnych fałszów, są niektóre specjalnie ulubione tematy (…). Jednym z takich znakomitych tematów dla bezkrytycznych harców historycznych, zwróconych przeciwko Kościołowi, są zazwyczaj Wieki średnie, a przede wszystkim inkwizycja hiszpańska. A iluż to wierzących katolików, spuszcza smutnie głowę i bije się w piersi, słysząc gromy padające na Kościół, za to “ciemne średniowiecze”, za te “Stosy inkwizytorskie”… świat wierzy, iż to są rzeczywiste gromy, padające z ognia wzburzonych serc, gdy faktycznie to tylko tak w “Pięknej Helenie” Offenbacha: brzmi wielki gong blaszany, kuty z fałszu i obłudy, w którym za kulisami uderza Kalchas masonerii.(…) Dzisiaj do umyślnych błędów historii, przybyły silnie na umysłowość działające, celowe fałsze: powieści, teatru i kina, byle więcej niezdrowej sensacji, byle bardziej w oczach ogółu zohydzić Kościół katolicki.(…) Pragnąc jasno i dokładnie przedstawić sprawę Inkwizycji… należałoby rozpocząć od zagadnień metafizycznych; od wyjaśnienia rzeczywistej wartości duszy ludzkiej i rozważenia ceny jej zbawienia, od dokładnego uzmysłowienia całej tej grozy niepojętej, jaką w sobie zawiera zwichnięcie duchowości człowieka – czyli po prostu wszelkie naruszenie jedynej prawdy zawartej w doktrynie katolickiej, a więc wszelka herezja (…) Przede wszystkim więc epokę owych Wieków średnich zupełnie nam mylnie przedstawiono. Te czasy, które dziś jeszcze u olbrzymiej większości ludzi uważane są za okres zastoju nieładu i ciemnoty – to całkiem odwrotnie, przepyszna epoka ludzkości w swej wysokości ideałów, swej harmonii społecznej i w swoim zjednoczeniu. Jest to epoka w której cała cywilizowana ludzkość nosiła zaszczytne miano Chrześcijaństwa, gdy wszelka władza i czyn wszelki, tak zbiorowy, jak i jednostki, stosowała się do spraw etyki i moralności; to epoka w której ludzie szli przez życie w ramach Dekalogu, ku jedynemu celowi każdego człowieka, ku doskonałości i Bogu.(…) I oto właśnie w tej epoce, Chrześcijaństwo całe poruszone zostaje przez tłumy dziwnych włóczęgów nadciągających ze Wschodu. Są to wygnańcy, walczącego z wrogami zewnętrznymi i wewnętrznymi Cesarstwa Bizantyjskiego. Prosty lud nazywa ich Bulgrami lub częściej nawet Bugrami, przez zniekształcenie nazwy Bulgar, skąd mienią się pochodzić. Oni sami jednak nazywają się Katharami, od greckiego “katharos” (czysty), głoszą zaś jakąś nowa religię, propagując odmienny ustrój społeczny. Historia określa ich nazwą albigensów, od najbardziej głośnej i licznej ich grupy. Owa nowa religia, to rodzaj manicheizmu i jest bliźniaczo podobna do dzisiejszej teozofii; ów nowy ustrój, to znowu rodzony brat dzisiejszego komunizmu. Analogia jest tak wielka, iż śmiało mówić można o tożsamości i dzisiejsi teozofowie świadomie wprowadzają naiwnych w błąd, twierdząc, iż Kościół nigdy ich nie potępił. Siedem wieków temu wszystkie dosłowne tezy teozoficzne zostały ex cathedra potępione pod nazwa herezji albigensów. Różnica polegała li tylko na tym, że prócz zamachu na religię Katharowie jednocześnie podkopywali podstawy ładu społecznego przez szerzenie humanizmu. Tam religia i ustrój społeczny stanowiły całość i tym groźniej, jak ogniska trądu, zarażać poczęły ludność miejscową. Ale ówczesne społeczeństwo młode jeszcze było, silne i zdrowe, nie zarażone dziedzicznie przez liberalizm, nie obciążone protestantyzmem, więc odruch samoobrony był tak potężny i powszechny. Ohydne zepsucie szerzone przez albigensów pod płaszczykiem faryzeizmu oraz straszne ich okrucieństwo i bezwzględność, dzika nienawiść do Kościoła, wywołały gwałtowne i równie radykalne odruchy i represje zdrowej ludności. Wszędzie, gdzie się osiedlali wybuchały krwawe zamieszki, wzajemne rzezie, więc aby przywrócić spokój, aby ukarać winnych, a uchronić niewinnych – rządy państw europejskich zmuszone zostały do mianowania specjalnych trybunałów, do organizowania zbrojnych ekspedycji karnych.

Ponieważ jednakże ze sprawą publiczną związana też była sprawa religijna, bo z jednej strony jawnie panoszyła się herezja, a z drugiej nie trzeba zapominać, iż w tych czasach religia była ostoją ustroju socjalnego, więc aby wyjaśnić doktrynę katolicką, by pouczyć i nawracać zbłąkanych, by wreszcie odróżnić kozły od owiec, albigensów od chrześcijan – Kościół również zmuszony został do wyłonienia specjalnej komisji. Ta ostatnia składała się z doskonałych teologów i apologetów i nosiła nazwę trybunału badawczego, czyli inkwizycyjnego. Taki był początek instytucji zwanej powszechnie “Trybunałem świętej Inkwizycji”(…). Nie wolno więc trybunałów inkwizycji identyfikować z sądami świeckimi, bo w myśl papieży, Inkwizycja przy całym swym surowym aparacie sprawiedliwości miała przede wszystkim działać w duchu miłosierdzia trybunałów pokuty. Inkwizytorowie, ścigając i potępiając herezje, mieli jako jedyne, główne zadanie – ratowanie dusz; byli oni sędziami, ale jednocześnie i w wyższym stopniu spowiednikami. Odwrotnie niż sędziowie świeccy, nie zajmowali się tym co oskarżony czyni, lecz sięgali do jego serca i myśli, starali się sprostować błąd i ratować sumienia (…) Tu się właśnie dotyka pojęcia metafizycznego, o wartości duszy ludzkiej, o jej szczęśliwości wiekuistej i zrozumieć to może tylko człowiek głębszy, zwrócony myślą ku Bogu. Stanowisko takiego sędziego, względem własnego sumienia oraz obowiązku wykorzenienia herezji, było niezmiernie delikatne i trudne, musiano wiec inkwizytorom nadawać dużą władzę dyskrecjonalna, by pozostawić spowiednikowi jak najszersze pole działania. Dobór ludzi na te odpowiedzialne stanowiska robiony musiał być z ogromną znajomością rzeczy. Stolica święta wybierała wypróbowane jednostki i powierzała czynności inkwizytorskie początkowo słynnym z wiedzy i świątobliwości Cystersom, a z czasem najbardziej lubianym przez szerokie koła ludności, zakonom Dominikanów i Franciszkanów. śluby ubóstwa i posłuszeństwa, ściśle w tych zakonach przestrzegane, dawały już same przez się poważne podstawy pewności, iż nie ulegną oni ani ambicjom osobistym, ani chęci zysków lub wpływowi władz świeckich. Wybierano przy tym uważnie tylko najlepszych zakonników, obawiając się młodzieńczych porywów, braku doświadczenia życiowego, minimalną granicę wieku określono na lat czterdzieści. Wśród setek tych ludzi, w ciągu kilku wieków istnienia trybunałów Inkwizycji, zaledwie kilku zawiodło pokładane w nich nadzieje. Historia Kościoła nie kryje ich nazwisk; byli to: Konrad z Marburga, Robert “le bourge” – ukryty albigens, Deza, Torquemada i Valdes. Wszyscy inni przedstawiają sobą wspaniałe postacie niezależnych, prawych sędziów, pełni godności wobec możnych, niewzruszeni pośród gróźb, zamachów i nacisku rządów, spełniali nieugięcie swą ciężką powinność. O tych wszystkich inkwizytorach, którzy na stanowisku padli ofiarą swego obowiązku, jakoś cicho w historii wykładanej po szkołach i uniwersytetach, a przecież ich liczba nie jest mała i kilku już zostało przez Kościół kanonizowanych, że przypomnę tu choćby św. Piotra z Werony, męczennika w roku 1252.(…) Tutaj zaraz spotykamy się z dziwnym na pierwszy rzut oka faktem; oto gdy dzisiejsi mędrkowie napadają na instytucję Inkwizycji, to jakby zmówieni czy też dziwnym zbiegiem okoliczności powodowani, zawsze mierzą w Inkwizycję hiszpańską. O bardzo ożywionej działalności trybunałów we Francji i Włoszech mówi się i pisze bardzo mało, chociaż działalność ta była wybitnie czynna w przeciągu przeszło stulecia. Cóż to za powód tego “dziwnego trafu” ? Zawsze ściśnięci przez rządy, ścigani przez sądy i rozdrażnioną ludność – owi komuniści i teozofowie Wieków średnich, zostali wreszcie zgnieceni. Większość zbałamuconej przez nich ludności powróciła na łono Kościoła, z przywódców i cudzoziemców zbiegło wielu poza granice świata chrześcijańskiego, upartych stracono, a niedobitki skryły się w podziemiach (…)

Lecz przejdźmy do zbadania samej instytucji Inkwizycji, do zaznajomienia się z procedurą i z wyglądem tego sądu. Przede wszystkim więc jak się taki trybunał formował, jaki był jego osobisty skład ?

Wysłany z rozkazu Rzymu inkwizytor, przybywa do danego kraju czy też prowincji i jako delegat najwyższej władzy kościelnej, przedstawia przede wszystkim swe listy uwierzytelniające miejscowemu panującemu biskupowi, aby od nich otrzymać wszelka pomoc władz świeckich i duchownych. Dopiero gdy te formalności zostały załatwione, przystępuje do tworzenia trybunału. Zaprasza wiec do pomocy dwóch sędziów asesorów, z których jednym jest zawsze i z samego prawa, miejscowy biskup, drugim zaś zazwyczaj prowincjał, opat lub przełożony miejscowego najpoważniejszego klasztoru. Następnie powołany był przysięgły notariusz ze swoimi sekretarzami, pomocnikami i pisarzami, który jako sekretarz sądu, musiał w aktach sprawy zamieszczać dosłownie, in extenso, wszelkie zeznania świadków oraz stron oraz protokoły posiedzeń. Większość tych akt do dziś istnieje i tam właśnie widać tę wybitną bezstronność i łagodność trybunałów. Dalej wybierano ławników, w liczbie sześciu, ośmiu lub dwunastu, zawsze spośród najbardziej znanych z uczciwości i prawości miejscowych obywateli, owi viri probi – mężowie prawi, mieli za obowiązek podawać swe zdanie o moralności i prawdomówności wszystkich świadków oraz – fakt pierwszorzędnej wagi – kontrolować z prawem veta wszelkie zeznania, akty podania i protokoły. Poza tym należeli do sądu prawnicy, rzeczoznawcy, świeccy i duchowni, nieraz bardzo liczni, bo do pięćdziesięciu osób dochodzący.(…) Trybunał Inkwizycyjny nigdy nie rozpoczynał swoich sędziowskich czynności zaraz po ukonstytuowaniu się, lecz proklamował tzw. czas łaski. Każdy heretyk zgłaszający się bez wezwania do trybunału i odwołujący tam swoje błędy, nie ponosił żadnej odpowiedzialności, poza zwykłą pokuta konfesjonału i nie mógł być ścigany przez władze świeckie. Trzeba też mieć na uwadze fakt, iż uparci heretyccy sekciarze, podczas trwania czasu łaski mieli wszelką możność ucieczki, mogli też skryć się na miejscu u bardzo nieraz możnych protektorów, co nawisem mówiąc nie omieszkał zrobić Luter, co też zrobiło wielu Katharów. Dopiero gdy minął czas łaski, gdy perswazja i dysputy nie dały odpowiedniego rezultatu – zaczynała działać sprawiedliwość. Poza składem urzędowym, musiał trybunał mieć też i swoją własną policję śledczą, która składała się już z niższych urzędników (…) tych co właśnie tzw. “pachołków Inkwizycji” bała się ludność wielce, bo często byli grubiańscy i gwałtowni, wymagający i chciwi zysku.(…) Nie należy jednak zapominać, że byli to podwładni najemnicy, że skarga odpowiednio na nich zaniesiona do Inkwizytora lub nawet ławników, zawsze była rozpatrywana skrupulatnie (…) przede wszystkim szukano głosu opinii publicznej (…).


Jedyną tajemnicą dla oskarżonego i jego obrońców, były nazwiska świadków, a wynikało to z konieczności swobody świadczenia, gdyż niejednokrotnie oskarżonymi byli ludzie niezmiernie wpływowi i bardzo wysoko w hierarchii społecznej stojący, a zemsta ich była straszna.(…)

Robiono jednak wszystko co można, by zrównoważyć szansę oskarżonego (…). Oskarżony, raz wezwany do sądu, musiał się stawić i w przeciwnym razie podlegał aresztowaniu i sprowadzeniu siłą, lecz Inkwizycja sprzeciwiała się stanowczo , tak często stosowanemu w naszym liberalnym i cywilizowanym XX wieku, więzieniu prewencyjnemu.(…) Nawet podczas samego procesu oskarżony mógł w składzie sądu zakwestionować bezstronność sędziów lub nawet Inkwizytora, a wówczas składali oni natychmiast swe urzędy w ręce zastępców. Wreszcie po wyroku, przysługiwało zawsze prawo apelacji do Rzymu i prawo to tak szeroko było używane, że nieraz na lata całe unieruchamiało czynności Inkwizycji miejscowej (…).

Stwierdzić też należy od razu, iż tortury, powszechnie używane w ówczesnej procedurze świeckiej, zakazane były w sprawach kanoniczych i nigdy w nich nie figurowały.

Nie chcę przez to twierdzić, iż nie były one nigdy stosowane przez Inkwizycje. Bowiem skutkiem specjalnie groźnych wypadków i jako wyjątkowe ustępstwo wobec władz świeckich, zaczęto przy procesach inkwizycyjnych w niezmiernie rzadkich okolicznościach, stosować torturę w roku 1252, ale pod następującymi warunkami: Primo : nigdy na żądanie Inkwizytora i nigdy w jego obecności. Wszelkie powieści, obrazy, sztuki teatralne i filmy kinowe, przedstawiające torturowanych w obecności inkwizytorów są tylko wierutnym kłamstwem, umyślnym i podstępnym fałszem historii. Jest to niezbity dowód oszczerczej zajadłości wrogów Kościoła, starających się w ten sposób wpływać na uczuciowość młodzieży i nieświadomych mas.

Secundo : torturę wolno było zastosować tylko w ostateczności, za zgodą miejscowego biskupa i jedynie przez władze świeckie.

Tertio : stosować ją tak, aby nie pociągała za sobą utraty zdrowia lub jakiegokolwiek kalectwa. Zaś każde zeznanie wydobyte za pomocą bólu nie było ważne o ile je oskarżony nie powtórzył dobrowolnie przed sądem, co najmniej 24 godziny później. Teraz musimy sobie uprzytomnić, że w tych czasach (…) tortury stanowiły normalny, powszechnie w całym świecie używany środek, przy otrzymywaniu zeznań we wszystkich sądach świeckich i że zadawali je nie jacyś sadyści i maniacy, a właśnie przedstawiciele prawa i rozsądku. Zresztą cztery wieki później działo się to zupełnie na bieżąco w Polsce, a gdy czytamy “Trylogię” Sienkiewicza, to genialnie realistyczne opisy wszelkich “dobywań języka” (…) znów tak bardzo nas nie oburzają. Tu rozumiemy, że były to “inne czasy” – zechciejmy to zastosować i do bardzo rozważnych sądów Inkwizytorów. (…) Wyżej wspomniałem, że tortury stosowane były przez Inkwizytorów jako rzadki wyjątek, a ponieważ nie chcę, by twierdzenie to stawało się gołosłowne, więc podaje rzeczowy dowód: w całej południowej Francji, gdzie przecież w ciągu dwóch wieków trwała walka z ohydną sektą albigensów, znane są tylko trzy przypadki zastosowania przez Inkwizycje tortury. Nie ma wątpliwości, że gdyby ich było więcej, nie omieszkaliby tego podać historycy obozu liberalnego.(…)

Jako znacznie częstszy sposób na opornych, stosowano odosobnienie, czyli tzw. wiezienie celularne, ale to znów nie było tak okrutne ani bezwzględne jakim jest dzisiaj, w XX wieku. Po zamknięciu opornego kacerza w odosobnionym wiezieniu, które nawiasem mówiąc – było raczej domem rekolekcyjnym lub celą klasztorną, a nie ponurym, wilgotnym lochem czy kazamatą (…) pozostawiano mu długi czas do namysłu i rozwagi. Przez cały czas dostarczano mu odpowiednie książki, odwiedzali go księża, znani kaznodzieje, doświadczeni ludzie świeccy, wpływowi katolicy spośród gorliwych znajomych, często w celu dyskusji główny inkwizytor lub nawet sam biskup.

Dyskusjami, tłumaczeniem prawd wiary, wykrywaniem błędów herezji starano się go nawrócić i dopiero gdy nic już nie pomagało – wydawany był wyrok.

 Inkwizytor nigdy nie wyrokował sam, zawsze był tylko prezesem sądu i głos jego rozstrzygał w razie równości. Sam zaś przed podpisaniem wyroku, zasięgał zdania rady prawników, rzeczoznawców i biskupa. (…)

Kary były też bardzo zróżnicowane. I tak w kategorii zadośćuczynienia zaczynały się od ofiarowania jednej świecy dla ołtarza, a kończyły się na bardzo kosztownym i uciążliwym udziale w krucjacie; zaś w kategorii karnej, zaczynały się od drobnej kary pieniężnej ( zazwyczaj na utrzymanie wyżej wspomnianych więzień), dalej szła chłosta, pręgierz, piętnowanie, więzienie karne (świeckie), konfiskata dóbr na rzecz rządu (zależna od władzy świeckiej, nadużycia zdarzały się często, dużą rolę grały intrygi władców i ministrów). Dalej szła banicja (dość często stosowana w Polsce) i wreszcie przekazanie winowajcy w ręce władzy świeckiej, pociągające za sobą niemal bez wyjątku karę śmierci… W Hiszpanii każdy tego rodzaju skazaniec musiał być jeszcze raz sądzony przez najwyższy trybunał państwowy. Tylko faktycznie zatwardziali renegaci i heretycy, kierownicy innych, podpadali pod tę ostateczność, ale nawet już po wyroku, dawano im jeszcze dużo czasu do namysłu i odwołania błędu.(…) Ceremonię rozpoczynały nabożeństwa, następnie wygłaszane były raz jeszcze kazania misyjne, po których następował publiczny akt wyznania błędów przez nawróconych harazjachów i pojednanie z Kościołem. Na tych wszystkich obrzędach musieli być skazańcy i jeszcze raz wzywano ich do uznania błędów, a dopiero po odmowie czytano na placu akta spraw i wyroki. Wtedy następował akt ekskomuniki tych wszystkich, których miano przekazać sądom świeckim. Władze świeckie przejąwszy publicznie skazańców, sądziły ich po raz wtóry; tu do sprawy dochodziły wszystkie momenty polityczne i społeczne, a egzekucja następowała nie wcześniej, jak dnia następnego (…). Z przekazaniem skazańca władzy świeckiej nigdy się nie spieszono, zwłaszcza w Hiszpanii odbywało się to dwa do trzech razy w roku (…). Cała pierwsza część ceremonii, część ściśle religijna, nazywała się w Hiszpanii aktem wiary po hiszpańsku auto da fe . Jest to więc niezbitym dowodem grubego nieuctwa lub co gorzej, wyraźnej złej woli dzisiejszych historyków, łączenie obu wyroków razem i nazywanie stosów na których palono skazańców, czyli świecką egzekucję auto da fe (…) bo podczas auto da fe nigdy nikogo nie zabito ani nie spalono.(…) Tortury stosowano wszędzie, szczególnie w Niemczech, zaś w Anglii za czasów Henryka VIII, a więc w czasie oderwania się tej krainy od Kościoła, w epoce preliberalizmu stosowano torturę nie tylko do obwinionych, ale i do świadków. Jak już powyżej zaznaczyłem, wszystkie główne ataki przeciwko Inkwizycji, wszelkie oszczerstwa i kalumnie, rzucane są zawsze na hiszpańską Inkwizycję. Przyjrzyjmy się pokrótce Hiszpanii:

Zdobycie Grenady w 1492 roku położyło kres panowaniu kalifów na Półwyspie Pirenejskim, ale para wielkich monarchów, jakimi niezaprzeczalnie byli Ferdynand i Izabella, oczekiwała na to zwycięstwo, by rozpocząć dzieło unifikacji i uspokojenia społecznego w kraju. Trzy narody, trzy odmienne światopoglądy, spotkały się tam oko w oko, a dzieliły je różnice rasy, religii i wspomnienia, a raczej niechęci przeszłości. Tuziemiec Hiszpan, gorliwy patriota i katolik, Maur – mahometanin, do niedawna władca, dziś zwyciężony, którego interesy lub węzły rodzinne przywiązały do kraju i Żyd, oporny do wszelkiej asymilacji (…). Ponieważ w Wiekach średnich religia była ostoją i szkieletem budowy społecznej, więc tez Ferdynand i Izabella starali się, usunąwszy siłą całkiem oporne elementy, stopić pozostałą masę ludności w chrystianizmie i tym sposobem powoli i bez wstrząsów przywrócić jedność moralną i polityczną kraju. (…) Działali bardzo ostrożnie, bez jakichkolwiek gwałtów, rozpoczynając od ułatwienia emigracji dla opornych, przy zupełnej swobodzie kultu a nawet zwolnienia z podatków na przeciąg lat trzech, wszystkich mieszkańców królestwa Grenady. Z drugiej strony wprowadzili ochronę dla wszystkich neofitów, a wzbronione zostało wydziedziczanie przyjmujących katolicyzm dzieci, wyznaczano fundusze posagowe dla nawróconych dziewcząt, uwalniano niewolników neofitów. Wszędzie budowano kościoły, zakładano specjalne wschodnie kolegia dla kształcenia mówców i kaznodziejów języków i narzeczy arabskich, aby łatwiej mogli nieść wśród ludu Słowo Boże i przeprowadzać publiczne dysputy z obrońcami Koranu i Talmudu. Metoda ta okazała się bardzo dobra, pociągnęła liczne rzesze młodzieży, rokowała ogólną unifikację już w najbliższych pokoleniach, ale może właśnie dlatego, iż tak szybkie robiła postępy, załamała się nagle. Przestraszeni bowiem liczbą prawdziwych nawróceń muzułmanie porozumieli się z żydami (…), wybuchł szereg buntów, ostro uśmierzonych w latach 1499 – 1501, po czym przyszła normalna reakcja; rząd dał do wyboru; bądź opcję za krajem i przyjęcie chrześcijaństwa, bądź wygnanie. Ten krok rządu okazał się fatalny – bo jak wszelki gwałt, pociągnął za sobą nowe spiski, bunty i represje, a z drugiej strony stworzył nagle ogromne rzesze wychrztów, bynajmniej nie nawróconych, wśród których wszelkie herezje o wyraźnym podkładzie gnozy i judaizmu poczęły się szybko rozwijać. I oto nagle koniecznością państwową stała się Inkwizycja. Już od dawna, Żydzi osiedleni w pierwszym wieku naszej ery w Hiszpanii stanęli po stronie nadciągającego wroga i wspomogli podbój kraju (…), przez to samo zyskali pod rządami Kalifów mnóstwo urzędów i praw. Kiedy jednak po paru wiekach karta historii odwróciła się, gdy znowu Hiszpanie wracać poczęli do swoich siedzib , zdobywali wciąż nowe miasta i prowincje, a Maurów wypierali z powrotem do Afryki. Żydzi bynajmniej nie uciekli, lecz wspomagać zaczęli królów hiszpańskich przeciwko Kalifom. Znowu więc nie tylko że nic ze swych praw nie utracili, ale jeszcze zyskali cały szereg nowych przywilejów. W kraju wyczerpanym wiekowymi walkami, doszło wreszcie do tego, że w krótkim czasie Żydzi zawładnęli wszystkimi źródłami dochodów państwa, opanowali wszystkie wybitne stanowiska rządowe i to począwszy, jak zazwyczaj, od dostawców armii, bankierów, kupców, lekarzy i prawników, a kończąc na ministrach, radzie koronnej i nawet … mitrach biskupich. Ci wszyscy wychrzci, a lud zwał ich maranos czyli przeklęci wspierali tamtych, tłum wielki jawnych Żydów i Hiszpania zamieniała się faktycznie w Judeo – Hiszpanię. Wszelkie kapitały i cały handel przeszły w ręce żydowskie, tworząc jednocześnie państwo w państwie, gdyż posiedli całkowitą autonomię – swoje szkoły, prawa sędziów, kanały, wreszcie szereg specjalnych przywilejów, które wciąż nabywali od zrujnowanych wojną książąt, miast i rządów (…). W roku 1473 nastąpił nieudany zresztą zamach żydowski, podczas którego omalże nie został wydany w ręce Maurów klucz do Hiszpanii – Gibraltar. I dopiero wtedy zrozumiano w najbliższym otoczeniu króla, że należy działać energicznie i konsekwentnie, jeśli chce się uratować kraj od zguby. Przede wszystkim więc ustanowiono Inkwizycję, powołaną do sądzenia tych wszystkich ukrytych Żydów i Maurów, którzy dla celów politycznych czy finansowych udawali chrześcijan. Inkwizycja hiszpańska nigdy nie sądziła jawnych żydów lub muzułmanów, a starała się dosięgnąć tylko tzw. maranos.

Pomimo faktycznej grozy wypadków, przed przystąpieniem do sądów dano wszystkim czas łaski, a więc całe dwa lata cierpliwie poświęcono na uspokajanie umysłów, na misje i dysputy, wreszcie na dobrowolne powolne likwidowanie interesów oraz swobodną emigrację elementów opornych. W roku 1485 wykryto olbrzymie sprzysiężenie antypaństwowe, zaraz potem nastąpiło zamordowanie legata papieskiego w Saragossie i w tymże roku mord w Le Guardia, który przypominał inne podobne z lat 1452 – 54 i z 1465; w całym kraju ujawnione zostały zdrady i zamachy i te wypadki przyspieszyły wydanie Edyktu Grenady (…) dając wszystkim opornym do wyboru, bądź szczere i wyraźne przyjęcie chrześcijaństwa, bądź banicję. Pozostawiono jeszcze sześć dodatkowych miesięcy na likwidację majątków, po czym nastąpiła deportacja, wygnanie mas żydowskich, uwolnienie kraju od wroga wewnętrznego.(…) Jak by nie było, wypędzenie kilku dziesiątków tysięcy ludzi, nie należy do środków łagodnych, lecz rząd nie miał innego wyjścia i chronił ich od nieuniknionej rzezi.(…) Rząd hiszpański, dla którego Trybunał Inkwizycji okazał się państwową koniecznością, nie łatwo na ustanowienie go zyskał pozwolenie Rzymu. Papieże słusznie obawiali się wpływu polityki na bieg spraw i dopiero pod naciskiem wyraźnej schizmy narodowej, ustąpił Sykstus IV, wybierając z dwojga złego – mniejsze. Słuszne były obawy Rzymu, bo Inkwizycja hiszpańska bardzo szybko silnie popadła pod wpływy rządowe i często się zdarzało, iż polityka brała górę nad prawem – zdarzały się nadużycia. Krytyka katolicka jasno i szczerze to przyznaje, a zresztą cała odpowiedzialność za te pożałowania godne fakty spada wyłącznie na władze cywilne, które nadaremnie zasłaniały się od zarzutów względami racji stanu, która wymaga posunięć sprzecznych z prawami Boga.

Toteż papieże wciąż ponawiali swe protesty; wciąż kasowali wyroki trybunał.ów hiszpańskich, więc np.: Innocenty VIII skasował do 200 wyroków w ciągu jednego roku, Aleksander VI do 250 tylko w roku 1498, Paweł III, Pius IV, Grzegorz XIII. Innocenty bezustannie zajmował oporną, wobec rządu hiszpańskiego pozycję. Różnica zdań była tak wielka, że doprowadziła do ostrego sporu i w Hiszpanii rząd ośmielił się zaprowadzić cenzurę, nie ogłaszał breva papieskie, posunął się aż tak daleko, iż groził śmiercią tym wszystkim, którzy pomocy Rzymu wzywali. W 1509 roku nowy edykt rządowy nakładał karę .śmierci za ogłaszanie w Hiszpanii aktów Stolicy Apostolskiej, skierowanych przeciwko Inkwizycji. Doszło do tego, że w 1510 roku Papież Leon X wyklął, wbrew woli Karola V, tak Wielkiego Inkwizytora, jak i wszystkich jego pomocników; groziło wtedy zupełnym zerwaniem cesarza z Rzymem, lecz … zjawił się Luter, przyszedł niezmiernie ciężki okres reformacji. Papież znów musiał pogodzić się z cesarzem, a to w nadziei uniknięcia większego znacznie nieszczęścia. Jednakże ani przez chwile nie przestała Stolica Apostolska czuwać nad Hiszpanią, dalej łagodziła wyroki, interweniowała, gdzie tylko to było możliwe.(…) Warto jednak przejść do cyfr, gdy się bowiem czyta dzisiejsze podręczniki historyczne, to ma się wrażenie, że inkwizytorzy hiszpańscy w takich masach palili nieszczęsnych żydów, protestantów i masonów, jak chyba może tylko dziś rozstrzeliwują, torturując wprzódy, katolików w Meksyku. Po prostu krocie, jeśli nie miliony ofiar.(…)

Biorę więc najbardziej może wrogie względem Kościoła, ale rzeczowo opracowane dzieło, bo historię Inkwizycji, pisaną przez zdeklarowanego wroga Kościoła, księdza renegata i masona – Lioriente. Znajduje tam takie zdanie: Inkwizycja hiszpańska straciła (dosł. Immola) 234.526 ofiar. Kilka wierszy niżej wyjaśnia on: z których (to ofiar) 9.660 było spalonych “in efige” (tzn. w wizerunku, bo winowajcy umknęli, a palono przedstawiające ich lalki) zaś 206.546 było skazanych na pokuty kościelne (…). 216 faktycznie straconych w ciągu całych trzech wieków trwania Inkwizycji w Hiszpanii (…).

Porównajmy te cyfry z innymi, mniej popularnymi w naszych demokratycznych czasach: rewolucja Francuska w ciągu trzech lat ( a tam są trzy wieki) zamordowała na mocy trybunałów rewolucyjnych 300 tysięcy ludzi.(…)

O tych 216 straconych herazjatach i burzycielach ładu społecznego, od przeszło stu pięćdziesięciu lat, piszą tomy za tomami, przedstawiając w najstraszniejszych barwach grozę wiejącą z postaci okrutnych mnichów, ale o mordercach i łotrach noszących nazwiska Robespierrów, Dantonów i Maratów od lat stu trzydziestu pieją ci sami pisarze hymny pochwalne. Dziś sprzysiężenie milczenia zamknęło usta i sumienia historyków i całej światowej prasy, wobec bandytów bolszewickich i meksykańskich zbójów.(…)

Nie bronię gwałtów Inkwizycji, a tylko staram się pozostawić im “skromne” miejsce w historii. Nie przeczę, że zdarzały się ekscesy, że zwłaszcza przy rozognieniu namiętności politycznych trafiały się wyroki stronnicze, niepotrzebne okrucieństwa, ale raz jeszcze stwierdzić musze, iż instytucja Trybunału św. Inkwizycji, tak długo , jak była niezależna od państwa zawsze działała ostrożnie i z nadmierna niemal łagodnością. Wszelkie nadużycia zdarzały się dopiero wtedy, gdy trybunały popadały pod wpływy polityczne lub – tak jak w Hiszpanii gdzie Inkwizycję całkowicie odcięto od Kościoła.

Każdy historyk bezstronnie badający historie Kościoła musi powtórzyć słowa, którymi de Toqueville kończy swe dzieło: Rozpocząłem badania pełen uprzedzeń przeciwko papieżom – skończyłem je pełen szacunku i podziwu dla Kościoła…
Józef Tyszkiewicz

Fragmenty pracy “Inkwizycja hiszpańska”, Warszawa 1929 rok

Źródło: http://www.bibula.com/?p=9443



Zobacz na:
Społeczne funkcjonowanie pojęć prawdy i piękna w różnych cywilizacjach
https://forum.wybudzeni.com/index.php?topic=1672.0
« Last Edit: (Tue) 01.12.2015, 20:20:53 by BladyMamut »
“Zacznij tam gdzie jesteś, użyj tego co masz, zrób co możesz”
Nie negocjuje na rozsądnych warunkach z ludźmi, którzy zamierzają mnie pozbawić rozsądku.


Jeśli widzisz uszkodzony post - kliknij "Zgłoś do moderatora". Dziekuje

Offline BladyMamut

  • Administrator
  • WyBudzony
  • *
  • Posts: 2 554
  • Reputacja: +12/-0
Odp: Inkwizycja Hiszpańska – hr. Józef Tyszkiewicz
« Reply #1 on: (Tue) 01.12.2015, 20:59:09 »
Inkwizycja Hiszpańska – hr. Józef Tyszkiewicz
 

Inkwizycja hiszpańska

„Zwały zastygłej lawy", pisze biskup Landrieux, „nie dają nam należytego pojęcia o wulkanie, bo wulkan to ogień, a lawa to kamień!". Podobnież, jeżeli przedstawimy sobie obraz historyczny, li tylko na podstawie suchych dokumentów, to nie będzie on ani ścisłym, ani żywym, ani najczęściej, zgodnym z prawdą.

Prawdziwa historia musi być widzianąz pewnej perspektywy dziejowej, byśmy mogli objąć całokształt faktów; musi w niej być zachowany ten naturalny koloryt danej epoki, muszą też być rozważane wszelkie porywy namiętności, troski lub radości narodów, ideały kierujące ich duchowością i wreszcie ścierające się wówczas zdania i zasady. Dopiero kiedy badając dany okres historyczny, wżyje się człowiek w ówczesną epokę, gdy rozu¬mem i sercem odczuje tamtych ludzi, wtedy dopiero będzie on w stanie należycie zrozumieć i ocenić czyny badanych jednostek, państw lub naro¬dów. Historyk zapomnieć musi o swych osobistych sympatiach lub antypatiach — bo inaczej nigdy nie wzniesie się na poziom historii, a najwspanial¬sze jego prace pozostaną tylko zamaskowanymi pamfletami!
Historia czerpana z olbrzymiej większości dzisiejszych podręczników szkolnych — ba! nawet i z poszczególnych „wielkich" dzieł, takich jedno¬stronnych historyków — musi być „niehistoryczną" — już nie mówiąc o tym, że zwykle jest suchą i pozbawioną wszelkiego życia. Niehistoryczną musi być, bo nie daje nam prawdy, nie maluje wszechstronnie całokształtu obrazu, nie uwydatnia życia ludzi opisywanej epoki. A cóż dopiero dzieje się z tą prawdą gdy historia jest tendencyjnie fałszowaną a podręczniki jej tak są umyślnie układane, by rzucać na dane stosunki lub nawet na całe okresy historyczne, pewne specyficzne światła lub cienie!
Przecież nasze podręczniki szkolne roją się od fałszów, przekręconych faktów, od tendencyjnych zestawień i opisów. Nie doszliśmy do tych ab¬surdów, jak urzędowa historia rosyjska, gdzie w jednym z podręczników dosłownie było powiedziane, że „król Ludwik XVI zmarł nagle skutkiem krwotoku gardła" (!), ale jest to tym gorsze, iż trzeba dobrze znać historię, by błędy naszych podręczników poprawiać.
Dobrze wiedzieli, co czynią, ci wszyscy liberałowie i ci wszyscy zago¬rzali demokraci, gdy walczyli o wyrwanie kierunku nauczania z rąk Koś¬cioła. Wiedzieli oni (i wiedzą) dobrze, iż odsuwali w ten sposób jedynego stróża prawdy od wpływu na młode pokolenia i że odsunąwszy Kościół, mogli już całkiem swobodnie przeinaczać i fałszować historię. Wiedzieli, iż w ten sposób przyszłe pokolenia bezwiednie już będą powtarzać te fałsze i potwarze!
Dziś widzimy walkę o szkołę, walkę o dusze dzieci, tak w Niemczech, jak w Czechach, w Austrii i we Włoszech, jednak nie doceniamy jej zna¬czenia nawet u siebie. Nasi ministrowie oświaty wydają sami dzieła „histo¬ryczne", urągające elementarnym pojęciom historycznej prawdy!
Ale wśród setek przekręconych faktów historycznych, wśród tych całych bibliotek różnorodnych fałszów, są niektóre specjalnie ulubione tematy — gdzie już nie wiadomo co należy bardziej podziwiać: czy bezczelność „historyków", czy też naiwność publiczności, bezkrytycznie powtarzającej podawane jej brednie! W każdym razie stwierdzić należy pierwszorzędny spryt i przebiegłość kierującej tym wszystkim masonerii i jedynej prawdzi¬wej międzynarodówki — żydowskiej.
Jednym z takich znakomitych tematów dla bezkrytycznych harców his-torycznych, zwróconych przeciwko Kościołowi, są zazwyczaj Wieki Śred¬nie, a przede wszystkim Inkwizycja!
A iluż to wierzących katolików, spuszcza smutnie głowę i bije się w pier¬si, słysząc gromy padające na Kościół, za te „ciemne średniowiecze", za te „stosy inkwizytorskie!"... Świat wierzy, iż to sąrzeczywiste gromy, padające z ognia wzburzonych serc, gdy faktycznie to tylko tak jak w „Pięknej Helenie" Offenbacha: brzmi wielki gong blaszany, kuty z fałszu i obłudy, w który za kulisami uderza Kalchas masonerii!
Pragnąc jasno i dokładnie przedstawić sprawę Inkwizycji, trzeba by wielkie napisać dzieło. Należałoby rozpocząć od zagadnień metafizycznych: od wyjaśnienia rzeczywistej wartości duszy ludzkiej i rozważenia ceny jej zbawienia, od dokładnego uzmysłowienia całej tej grozy niepojętej, jaką w sobie zawiera zwichnięcie duchowości człowieka — czyli po prostu wszelkie naruszenie jedynej prawdy zawartej w doktrynie katolickiej, a więc wszelka herezja! W tym pierwszym zadaniu mieści się już cały traktat teologiczny, moc zagadnień zasadniczych metafizycznych — a wszystko to jest dla dzisiejszych (nawet wierzących) katolików dziedziną nieznaną, treścią obcą i... obojętną! W tej właśnie ignorancji, w tym indyferentyzmie ogółu, kryjąsię podświadome przyczyny wszystkich następnych lekkomyśl¬nych sądów i płytkiej krytyki, lub też, u bardziej gorliwych, powody nie¬śmiałości wobec napadającego z iście „wschodnią" fantazją i... bezczel¬nością—wroga. Zupełnie bowiem inaczej zapatruje się na swój skarb i broni go człowiek dokładnie zdający sobie sprawę z jego wartości, a zupełnie inaczej ten, który do wartości powierzonego mu bogactwa nie przywiązuje wagi i nie zna jego ceny!
Ale poza teologiczną stroną tego działu historii trzeba by jeszcze ująć ją z punktu widzenia psychologii, należałoby namalować dokładnie całe tło społeczne tych czasów, w których powstała i rozwijała się Inkwizycja, poznać ówczesne zwyczaje i poglądy, ustrój społeczeństw, walki i namięt¬ności polityczne rządów. I tak pisząc, trzeba by krok za krokiem prostować mylne, a powszechnie utarte zdania i poglądy, oczyszczać karty historii z niesłychanej ilości umyślnie i przebiegle nagromadzonych fałszów...
Zbyt to jest wielkim zadaniem na tę małą rozprawkę, postaram się więc tu wskazać li tylko na ogólne zarysy sprawy.
Sprostowań jednak należy dać wiele, bo historia Inkwizycji, jest niemal od czterech wieków, stale fałszowaną przez cały światowy liberalizm, przez ducha protestantyzmu, tak powszechnie władającego nawet katolickimi społeczeństwami i przez tych wszystkich, przeciwko którym Inkwizycja była zwróconą, a więc: herezjarchów, a przede wszystkim przez żydów. Pod nawałą oszczerstw historia wypaczyła się wyraźnie i znów, prawie od dwustu lat, fałszywie jest we wszystkich szkołach wykładaną. Nic więc dziwnego w tym nie ma, iż tylu ludzi posiada zupełnie mylne o Inkwizycji pojęcia.
Dzisiaj do umyślnych błędów historii, przybyły silnie na umysłowość działające, celowe fałsze: powieści, teatru i kina; byle więcej niezdrowej
sensacji, byle bardziej w oczach ogółu zohydzić Kościół katolicki!
* * *
Przede wszystkim więc epokę owych Wieków Średnich zupełnie nam mylnie przedstawiono. Te czasy, które dziś jeszcze u olbrzymiej większości ludzi uważanymi są za okres zastoju, nieładu i ciemnoty — to całkiem odwrotnie, przepyszna epoka ludzkości w swej wysokości ideałów, w swej harmonii społecznej i w swoim zjednoczeniu. Jest to epoka, w której cała cywilizowana ludzkość nosiła zaszczytne miano Chrześcijaństwa, gdy wszelka władza i czyn wszelki — tak zbiorowy jak i jednostki, stosował się do praw etyki i moralności: to epoka, w której ludzie szli przez życie w ramach Dekalogu, ku jedynemu celowi każdego człowieka, ku dosko¬nałości i Bogu!
Słusznie też Bierdiajew, Chesterton i tylu innych wielkich dzisiejszych myślicieli powiada, że gdyby okres Wieków Średnich przedłużył się i utr¬walił, to ludzkość mogłaby łacno dojść do tego szczytu doskonałości spo¬łecznej, o jakim na próżno dziś marzymy.
I oto właśnie w tej epoce Chrześcijaństwo całe poruszone zostaje przez tłumy dziwnych włóczęgów, nadciągających ze wschodu. Są to wygnańcy, walczącego z wrogami zewnętrznymi i wewnętrznymi, Cesarstwa Bizantyj¬skiego. Prosty lud nazywa ich Bulgrami lub częściej nawet Bugrami — przez zniekształcenie nazwy Bułgar, skąd mienią się pochodzić. Oni sami jednak nazywają się Katharami, od greckiego „ KaSapoa ", co znaczy „czysty", głoszą zaś jakąś nową religię, propagująodmienny ustrój społeczny. Historia określa ich pod nazwą Albigensów, od najbardziej głośnej i licznej grupy.
Owa nowa religia — to rodzaj manicheizmu i jest bliźniaczo podobnądo dzisiejszej teozofii; ów nowy ustrój — to znów rodzony brat dzisiejszego komunizmu! Analogia jest tak wielką iż śmiało mówić można o tożsamości i dzisiejsi teozofowie świadomie wprowadzają naiwnych w błąd, twierdząc, iż Kościół nigdy ich nie potępił. Siedem wieków temu wszystkie dosłownie tezy teozoficzne, zostały ex cathedra potępione pod nazwą herezji Albigen¬sów! Różnica polegała li tylko na tym, że prócz zamachu na religię Katha- rowie jednocześnie podkopywali podstawy ładu społecznego przez szerze¬nie humanizmu. Tam religia i ustrój społeczny stanowiły całość i tym groźniej, jak ogniska trądu, zarażać poczęły ludność miejscową.
Ale ówczesne społeczeństwo młodym jeszcze było, silnym i zdrowym, nie zarażonym dziedzicznie przez liberalizm, nie obciążone protestantyz¬mem, więc odruch samoobrony był też potężnym i powszechnym! Ohydne zepsucie, szerzone przez Albigensów pod płaszczem faryzeizmu, oraz straszne ich okrucieństwo i bezwzględność, dzika nienawiść do Kościoła, wywołały gwałtowne i również radykalne odruchy i represje zdrowej lud¬ności. Wszędzie, gdzie się osiedlali, wybuchały krwawe zamieszki, wzaje¬mne rzezie, więc, aby przywrócić spokój, aby ukarać winnych a ochronić niewinnych — rządy państw europejskich zmuszone zostały do mianowania specjalnych trybunałów, do organizowania zbrojnych ekspedycji karnych.
Ponieważ jednakże ze sprawą publiczną związaną też była sprawa reli¬gijna, bo z jednej strony jawnie panoszyła się herezja, a z drugiej nie trzeba opuszczać z uwagi, iż w tych czasach religia była ostoją ustroju socjalnego, więc aby wyjaśnić doktrynę katolicką by pouczyć i nawracać zbłąkanych, by wreszcie oddzielić kozły od owiec, Albigensów od chrześcijan—Kościół również zmuszonym został do wyłonienia specjalnej komisji. Ta ostatnia składała się z doskonałych teologów i apologetów i nosiła nazwę trybunału badawczego, czyli inkwizycyjnego.
Takim oto był początek instytucji, zwanej później powszechnie „Try¬bunałem świętej Inkwizycji".
Tutaj zaraz spotykamy się z dziwnym na pierwszy rzut oka faktem: oto gdy dzisiejsi mędrkowie napadają na instytucję Inkwizycji, to jakby zmó¬wieni, czy też dziwnym zbiegiem okoliczności powodowani, zawsze mierzą w tzw. inkwizycję hiszpańską. O bardzo ożywionej działalności trybunałów we Francji i Włoszech mówi się i pisze bardzo mało — chociaż działalność ta była wybitnie czynnąw przeciągu przeszło stulecia! Cóż to za powód tego „dziwnego trafu"?....
Zewsząd ściśnięci przez rządy, ścigani przez sądy i rozdrażnioną ludność
—   owi komuniści i teozofowie Wieków Średnich — zostali wreszcie zgnie- ceni. Większość zbałamuconej przez nich ludności powróciła na łono Koś¬cioła, z przywódców i cudzoziemców zbiegło wielu poza granice świata chrześcijańskiego — upartych stracono, a niedobitki ukryły się w podzie¬miach swych bardziej niż kiedykolwiek tajnych lóż lub w gettach żydostwa. Tutaj, nawiasem mówiąc, znajdujemy niezaprzeczone historyczne początki masonerii, która dziś gra już w otwarte niemal karty i przybiera się naj- bezczelniej w laury obrońców ludzkości.
Działalność Inkwizycji zdawała się być wtedy ostatecznie zakończoną
—   bo słynny proces Templariuszy w r. 1312 nie był prowadzony przez Inkwizycję, a zaś podły, bo płatny przez Anglię, trybunał w Rouen, który zamordował Św. Joannę d'Arc, był samozwańcząjej parodią. Najbardziej nawet zagorzali przeciwnicy Kościoła, zmuszeni są te dwa fakty uznać.
Nagle jednak, przy końcu XV wieku widzimy Inkwizycję znów dzia¬łającą; z ogromną energią i konsekwencją czynną jest ona w Hiszpanii, a zwrócona przeciwko Maurom i... żydom!
I oto całkowite wyjaśnienie zagadki! Na próżno gdzie indziej szukać źródeł tej zawziętej, niewytłumaczalnej, anormalnej wprost nienawiści, którą widzimy wszędzie, gdy mowa o Inkwizycji Hiszpańskiej. Trybunał ten skutecznie uraził — wszechpotężne żydostwo!
Rozmaite sądy mogą setkami skazywać na śmierć niewinnych ludzi, mogą się zdarzać tysiące omyłek sprawiedliwości ludzkiej i nikt o tym nie tylko że pamiętać nie będzie, ale i nie zechce wiedzieć; ale niech sąd wojenny katolickiego kraju skaże szpiega i zdrajcę na ciężkie roboty, a szpiegiem tym będzie Dreyfus — to świat cały trząść się pocznie w posadach. Najpopu¬larniejsi adwokaci staną do obrony, najpoczytniejsi literaci pisać będą tomy całe rozdętej liryki, latami trwać będą manifestacje i rozruchy, grozić po¬wikłania wojenne, bo — dotknięto żyda!
Albo czyż dziś, cały ten świat „cywilizowany", ten świat „kultury i pos¬tępu" należnym mianem piętnuje bestialskich morderców, a zarazem kie¬rowników tak zwanej „wielkiej" rewolucji francuskiej? Czy w opinii pub¬licznej ciąży na nich hańbiące piętno niewinnej krwi tak szczodrze prze¬lanej? Czy my sami wspominamy jeszcze te miliony ofiar wymordowanych przez uczni Marksa i innych socjalistów? Któż nawołuje dzisiaj, by świat cały porozumiał się i wysłał ekspedycję karną(bo byłby to jedyny racjonalny środek) dla zgniecenia podłej bandy masońsko-liberalnej, wznawiającej męczeństwa z czasów Nerona w Meksyku?... Delikatna ludzkość XX wieku, którą tak oburza sam wyraz Inkwizycja, zdaje się być ślepą i głuchą, gdy mordowanymi i dręczonymi są katolicy!
Lecz gdy w dniach rozpaczliwych walk ulicznych we Lwowie, kiedy to zdobywano dom za domem, a z domów tych (zamieszkałych przez żydów) sypały się strzały — gdy wtedy poturbowano kilku żydów na ulicach bohaterskiego grodu—to tenże cały świat zatrząsł się literalnie pod potopem bezczelnie kłamliwych opisów polskiego barbarzyństwa! Jedna po drugiej poczęły do nas zjeżdżać międzynarodowe komisje śledcze, całe bandy nasłanych i samozwańczych szpiclów — tenże cały „cywilizowany" świat chciał nas śledzić, sądzić i karać!...
Identyczny w swej analogii fakt zachodzi również i z historią Inkwizycji Hiszpańskiej, a ci wszyscy, co spośród społeczeństwa naszego, bez dokład¬nych badań, bez zgłębienia istoty rzeczy — tylko tak, z wrodzonego libera¬lizmu i swady „postępowej", miotają gromy na Wieki Średnie i fanatyzm Inkwizycji — wiedzieć powinni, iż tylko bezmyślnie powtarzająmasońskie nauki, że bezwiednie grają role narzucone im przez międzynarodówkę żydowską!
* * *
Wyjaśnienie tego wielkiego nieporozumienia wymaga przede wszystkim zbadania czynności i samej budowy owego potężnego narzędzia wiary. Trzeba wiedzieć, jak Papieże trybunał Inkwizycji zbudowali, jak on fakty¬cznie miał funkcjonować — a również należy zrozumieć powody przejęcia Inkwizycji przez świeckie sądy hiszpańskie, zważyć wynikłe stąd i tylko świeckie władze obciążające nadużycia, oraz przeciwdziałanie takowym, ze strony, czuwającego nad dobrem ogółu, Kościoła.
Nie wolno więc trybunałów Inkwizycji identyfikować z sądami świec¬kimi, bo w myśli Papieży, Inkwizycja, przy całym swym surowym aparacie sprawiedliwości, miała przede wszystkim działać w duchu miłosierdzia trybunałów pokuty. Inkwizytorowie, ścigając i tępiąc herezje, mieli jako jedyne, główne zadanie — ratowanie dusz; byli oni sędziami, ale jed¬nocześnie i w wyższym znacznie stopniu — spowiednikami! Odwrotnie niż sędziowie świeccy, nie zajmowali się tym, co oskarżony czyni — lecz sięgali do jego serca i myśli, starali się sprostować błąd i ratować sumienie. Wiem, że to co tu piszę, jest niepopularnym, ale też wiem, że wszystko co jest popularnym jest też i płytkim! Nie o to chodzi, by myśl dana była przyjemną lub nie, lecz o to, czy jest ona zgodna z prawdą i z rzeczywistą potrzebą człowieka. Tu się właśnie dotyka pojęcia metafizycznego o wartości duszy ludzkiej, ojej szczęśliwości wiekuistej i zrozumieć to może tylko człowiek głębszy, zwrócony myślą ku Bogu!
Stanowisko takiego sędziego — względem własnego sumienia oraz obowiązku wykorzenienia herezji, było niezmiernie delikatnym i trudnym; musiano więc inkwizytorom nadawać dużą władzę dyskrecjonalną, by po¬zostawić spowiednikowi jak najszersze pole działania. Dobór ludzi na te odpowiedzialne stanowiska robionym być musiał z ogromną znajomością rzeczy. Stolica Święta wybierała wypróbowane jednostki i powierzała czyn¬ności inkwizytorskie początkowo, słynnym z wiedzy i świętobliwości Cys¬tersom, a z czasem najbardziej lubianym przez szerokie koła ludności, zakonom Dominikanów i Franciszkanów.
Śluby ubóstwa i posłuszeństwa, ściśle w tych zakonach przestrzegane, dawały już same przez się poważne podstawy pewności, iż nie ulegną oni ani ambicjom osobistym, ani chęci zysków lub wpływowi władz świeckich. Wybierano przy tym uważnie tylko najlepszych zakonników; obawiając się młodzieńczych porywów lub braku doświadczenia życiowego, minimalną granicę wieku określono na lat czterdzieści. Wśród setek tych ludzi, w ciągu kilku wieków istnienia trybunałów Inkwizycji, zaledwie kilku zawiodło pokładane w nich nadzieje. Historia Kościoła nie kryje ich nazwisk; byli to: Konrad z Marburga, Robert „le bougre" — ukryty albigens, Deza, Torque- mada i Valdes. Wszyscy inni przedstawiają sobą wspaniałe postacie nie¬zależnych, prawych sędziów; pełni godności wobec możnych, niewzruszeni pośród gróźb, zamachów i nacisku rządów, spełniali nieugięcie swą ciężką powinność.
O tych wszystkich inkwizytorach, którzy na stanowisku padli ofiarą swego obowiązku, jakoś cicho w historii wykładanej po szkołach i uniwer¬sytetach — a przecież liczba ich nie jest małą i kilku już zostało przez Kościół kanonizowanych, że przypomnę tu choćby Św. Piotra z Verony, męczennika w r. 1252.
Lecz przejdźmy do zbadania samej instytucji Inkwizycji, do zazna¬jomienia się z procedurą i z wyglądem tego sądu. Przede wszystkim więc jak się taki trybunał formował, jakim był skład jego osobisty?
Wysłany z rozkazu Rzymu inkwizytor, przybywa do danego kraju czy też prowincji i jako delegat najwyższej władzy kościelnej, przedstawia przede wszystkim swe listy uwierzytelniające miejscowemu panującemu i biskupowi, aby od nich otrzymać wszelką pomoc władz świeckich i du¬chownych. Dopiero gdy te formalności zostały załatwione, przystępuje do tworzenia trybunału. Zaprasza więc do pomocy dwóch sędziów asesorów, z których jednym jest zawsze i z samego prawa, miejscowy biskup, drugim zaś zazwyczaj prowincjał, opat lub przełożony miejscowego, najpoważniej¬szego klasztoru. Następnie powołanym był przysięgły notariusz, ze swoimi sekretarzami, pomocnikami i pisarzami, który jako sekretarz sądu, musiał w aktach sprawy zamieszczać dosłownie, in extenso, wszelkie zeznania świadków i stron oraz protokóły posiedzeń. Większość tych akt do dziś istnieje i tam właśnie widać tę wybitną bezstronność i łagodność trybu-nałów!
Dalej wybierano ławników, w liczbie 6, 8 lub 12, zawsze spośród naj¬bardziej znanych z uczciwości i prawości miejscowych obywateli; owi „viri probi" — mężowie prawi, mieli za obowiązek podawać swe zdanie o moral¬ności i prawdomówności wszystkich świadków, oraz, fakt pierwszorzędnej wagi, kontrolować z prawem veta wszelkie zeznania, akty, podania i pro¬tokóły. Poza tym należeli do sądu prawnicy, rzeczoznawcy świeccy i du¬chowni, nieraz bardzo liczni, bo do pięćdziesięciu osób dochodzący.
Sądzę, że taki osobowy skład trybunału, dawałby chyba i w dzisiejszych — demokratycznych czasach, wystarczające gwarancje pełnej rozwagi i sprawiedliwości w granicach możebności ludzkiej?
Trybunał Inkwizycyjny nigdy nie rozpoczynał swoich sędziowskich czynności zaraz po ukonstytuowaniu się, lecz proklamował tak zwany „czas łaski". Manifest głoszący warunki „czasu łaski" otrąbywanym był na wszystkich placach, zebraniach publicznych, targach, odczytywany ze wszystkich ambon. Czas łaski był okresem namysłu, rozwagi — trwał nie mniej jak dni trzydzieści, ale zazwyczaj dwa i trzy miesiące, a poświęconym był szeregowi misji, publicznych konferencji i dysput najlepszych teologów o prawdach wiary i błędach herezji. Każdy heretyk, zgłaszający się bez wezwania do trybunału i odwołujący tam swe błędy, nie ponosił żadnej odpowiedzialności, poza zwykłą pokutą konfesjonału i nie mógł już być ściganym przez władze świeckie.
Trzeba też mieć na uwadze fakt, iż uparci heretycy sekciarze, podczas trwania „czasu łaski" mieli wszelką możność zlikwidowania swych majęt¬ności i ucieczki, mogli też skryć się na miejscu u bardzo nieraz możnych protektorów — co nawiasem mówiąc, nie omieszkał zrobić Luter, co też robiło bardzo wielu Katharów, kryjąc się, jak wyżej wspomniałem w gettach żydowskich, stanowiących zawsze łącznik między czerwonąi złotąmiędzy- narodówkąoraz masonami.
Dopiero gdy minął czas łaski, gdy perswazje i dysputy nie dały od¬powiedniego rezultatu — zaczynała działać sprawiedliwość. Wydawano więc nowe orędzie, wzywające wszech — wobec i każdego z osobna do stawienia się przed Inkwizytorami i do zanoszenia skarg na szerzycieli zgorszenia i zepsucia, na sekciarzy i renegatów. Żądano, by ludność sama wskazywała na wilków i wydawała parszywe owce. Był to sposób wielce demokratyczny, sposób zapoznania się ze zdaniem całej ludności, dla odkry¬cia prawdziwych winowajców.
Poza składem urzędowym musiał trybunał mieć też i swoją własną policję śledczą, która składała się już z niższych urzędników, z najmitów, pełniących te funkcje za wynagrodzeniem.
Tych to właśnie, tzw. „pachołków inkwizycyjnych" bała się ludność wielce, bo często byli grubiańscy i gwałtowni, wymagający i chciwi zysku. Arogancja ich pochodziła głównie z powodu nietykalności osobistej jaką z konieczności musiano ochraniać wszystkich ludzi należących do trybunału Inkwizycji. Nie należy jednak zapominać, że byli to wszystko podwładni najemnicy, że skarga odpowiednio na nich zaniesiona do Inkwizytorów lub nawet ławników, zawsze była rozpatrywaną skrupulatnie, że byli to prze¬ważnie ludzie mało kulturalni, a wreszcie, że nietykalność osobista dziś również źle wpływa na niektóre charaktery, a następnie sądy mają dużo trudności z uzyskaniem jurysdykcji nad takimi nietykalnymi suwerenami!
W każdym razie przede wszystkim szukano głosu opinii publicznej, a więc powoływano wszelkich możliwych świadków, i tu procedura try¬bunałów inkwizycyjnych różniła się zasadniczo od ówczesnej procedury sądowej świeckiej, bo gdy sądy świeckie nie uwzględniały świadectw złożonych przez heretyków, wyklętych lub ludzi pozbawionych praw, to
Inkwizycja takowe uznawała i bardzo dokładnie badała. Był to nie tylko bardzo „liberalny" objaw sprawiedliwości, ale i najlepszy sposób ku odkry¬ciu rzeczywistej prawdy wśród licznych tajemnic i konspiracji, jakimi się sekty okrywały.
Jedyną tajemnicą dla oskarżonego i jego obrońców, były nazwiska świadków, a wynikało to z konieczności ochrony swobody świadczenia, gdyż niejednokrotnie oskarżonymi byli ludzie niezmiernie wpływowi i bar¬dzo wysoko w hierarchii społecznej stojący, a zemsta ich była straszną. Pomimo ochrony tajemnicy, mimo wszelkich możliwych ostrożności, mor¬derstwa popełniane na świadkach zdarzały się bardzo często, zwłaszcza w Hiszpanii i Włoszech, gdzie tzw. „vendetta" rodowa sięgała nieraz kilku pokoleń.
Robiono jednak wszystko co tylko można, by zrównoważyć szanse oskarżonego; więc wzywano go przede wszystkim do złożenia pełnej listy swych wrogów lub ludzi, do których miał uzasadnione uprzedzenie i ci wszyscy byli stanowczo od procesu odsuwani. Tak daleko posuniętej względności wobec oskarżonego zdaje mi się, że dziś nigdzie nie stosują nasze sądy z epoki „postępu"!
Prócz tego najpoważniejsi obywatele z okolicy wzywanymi byli, aby pod przysięgą składać swój sąd o wartości moralnej świadków. I znów należy pamiętać, że wówczas do przysięgi przywiązywano znacznie większe zna¬czenie niż dzisiaj. Już nie mówiąc o tym, że krzywoprzysięzca był karany śmiercią ale owe czasy były to wieki wiary i poczucia honoru! Wtedy podłość tego uczynku nawet zbójów brzydziła i zbrodniarz odmawiał krzy¬woprzysięstwem ratować najbliższego przyjaciela. Dziś, szczególniej gdy chodzi o rozwód, ta sama podłość zowie się, w „najlepszym" nawet świecie — „usługątowarzyską!" W tym „postęp" jest wyraźny.
Specjalny kodeks niezmiernie ciężkich kar od chłosty i pręgierza do kary śmierci włącznie, groził świadkom nie tylko za fałszywe, ale i za krętackie zeznania, a wreszcie najmniejsze uchybienie w procedurze pociągało za sobą nie tylko kasatę, ale wprost anulowanie sprawy i to zawsze na korzyść oskarżonego. Procedura ta zaś wymagała przede wszystkim dokładnego zbadania wszystkich świadków obrony i dopóki ich nie wysłuchano, cho¬ciażby rok cały trzeba było czekać na ich sprowadzenie — wstrzymywano wyrok. Nawet straszny Torquemada nie pozwalał wyrokować, póki wszyscy świadkowie obrony nie byli zbadanymi.
Oskarżony, raz wezwany do sądu, musiał się stawić i w przeciwnym razie podlegał aresztowaniu i sprowadzeniu siłą lecz Inkwizycja sprzeciwiała się stanowczo tak często stosowanemu w naszym liberalnym i cywilizowanym XX wieku — więzieniu prewencyjnemu.
Jeżeli zapozwany kacerz przyznał się do błędu, to sprawa ipso facto kończyła się; sąd i sędziowe usuwali się natychmiast, a pozostawał spowied¬nik, który mógł wyznaczyć nieraz bardzo przykre pokuty, lecz znowu nie należy tracić z pamięci, że w owych czasach pokuta konfesjonału była faktycznie zadośćuczynieniem za wyrządzone zło!
Najczęściej się jednak zdarzało, że oskarżony zaprzeczał, upierał się przy swym błędzie i wtedy rozpoczynała się walka o duszę tego człowieka. Oskarżony, wbrew temu, co dziś powszechnie twierdzą, nie był pozba¬wionym obrony i chociaż w pierwszych czasach trudno było znaleźć adwo¬katów, bo żaden ówczesny prawnik nie chciał bronić jawnych przestępców i uniewinniać zbrodnię, lecz wkrótce weszło to w zwyczaj i w Hiszpanii zawsze adwokat bronił oskarżonych.
Nawet podczas samego procesu oskarżony mógł w składzie sądu zak-westionować bezstronność sędziów, lub nawet Inkwizytora — a wówczas składali oni natychmiast swe urzędy w ręce zastępców. Wreszcie, po wy¬roku, przysługiwało zawsze prawo apelacji do Rzymu i prawo to tak szeroko było używanym, że nieraz na lata całe unieruchamiało czynności Inkwizycji miejscowej. Podczas zaś trwania całego procesu nie tylko oskarżony miał możność tłumaczenia się, ale nakazywano mu takowe, bo o nic innego nie chodziło, jak o wykazanie całej prawdy.
Tutaj z kolei wysuwa się naprzód, bardzo jednostronnie nadużywana sprawa stosowania tortur, sprawa będąca drastyczną i niemiłą dla umysłów nie obejmujących tak całokształtu wypadków, jak i zwyczajów epoki, a zwłaszcza głębokiej wiary tych czasów. Stwierdzić też należy od razu, iż tortury, powszechnie używane w ówczesnej procedurze świeckiej, zaka¬zanymi były w sprawach kanonicznych i nigdy w nich nie figurowały!
Nie chcę przez to twierdzić, iż nie były one nigdy stosowanymi przez Inkwizycję. Bowiem skutkiem specjalnie groźnych wypadków i jako wy¬jątkowe ustępstwo dla władz świeckich, zaczęto przy procesach inkwizycyj nych w niezmiernie rzadkich okolicznościach, stosować torturę w r. 1252, ale i to pod następującymi warunkami:
Primo: nigdy na żądanie Inkwizytora i nigdy w jego obecności. Wszelkie więc powieści, obrazy, sztuki teatralne i filmy kinowe, przedstawiające torturowanych w obecności inkwizytorów są tylko wierutnym kłamstwem, umyślnym i podstępnym fałszem historii! Jest to niezbity dowód oszczerczej zajadłości wrogów Kościoła, starających się w ten sposób wpływać na uczuciowość młodzieży i nieświadomość mas.
Secundo: torturę wolno było zastosować tylko w ostateczności, za zgodą miejscowego biskupa i jedynie przez władze świeckie.
Tertio: stosować ją tak, aby nie pociągała za sobą utraty zdrowia lub jakiegokolwiek kalectwa, zaś każde zeznanie wydobyte za pomocą bólu nie było ważnym o ile je oskarżony nie powtórzył dobrowolnie przed sądem, co najmniej w 24 godzin później.
Teraz musimy sobie uprzytomnić, że w tych czasach ludzkość cała była znacznie mniej nerwowo przeczulona niż dzisiaj, że tortury stanowiły nor¬malny, powszechnie w całym świecie używany środek przy otrzymywaniu zeznań, we wszystkich sądach świeckich i że zadawali je nie jacyś sadyści i maniacy, a właśnie ludzie zrównoważeni, przedstawiciele prawa i roz¬sądku. Zresztą jeszcze w cztery wieki później działo się to zupełnie bieżąco i w Polsce, a gdy czytamy trylogię Sienkiewicza, to genialnie realistyczne opisy wszelkich „dobywań języka", przypiekań i przypalań — stosowanych przez bohaterów epopei, Kuleszów, Kmiciców czy Nowowiejskich, znów tak bardzo nas nie oburzają. Tu rozumiemy, że były to „inne czasy" — zechciejmyż to samo zastosować i do bardzo rozważnych sędziów Inkwizy¬cji!
Powinniśmy też zwrócić uwagę na moment metafizyczny, na fakt, iż ówcześni ludzie bezsprzecznie lepiej od nas oceniali rzeczywistą wartość duszy, wobec drugorzędności znaczenia ciała i że ratunek tej duszy przed zgubą wieczystą usprawiedliwiał, w oczach tych głęboko wierzących ludzi, niektóre bóle zadawane ciału. Trzeba sobie uzmysłowić owe dobrowolne cierpienia, które ponosili mnisi dla zbawienia dusz własnych lub za innych ludzi, a wtedy spostrzeżemy snadnie, że groza Inkwizycji bynajmniej nie zaciemniała ogólnego horyzontu, a przeciwnie Trybunał Św. Inkwizycji, spośród wszystkich innych sądów czasów ówczesnych, był najłagodniej¬szym.
Wyżej wspomniałem, że tortury stosowane były przez Inkwizycję jako rzadki wyjątek, a ponieważ nie chcę, by twierdzenie to zdawało się goło¬słownym, więc podaję rzeczowy dowód: w całej południowej Francji, gdzie przecież w ciągu dwóch wieków trwała walka z ohydną sektą Albigensów, znanymi są tylko trzy wypadki zastosowania przez Inkwizycję tortury. Nie ma wątpliwości, że gdyby ich było więcej, nie omieszkaliby tego podać historycy obozu liberalnego! Mam też wrażenie, iż gdyby dzisiaj, na tymże terenie, zbadać dokładnie sposób wydobywania zeznań od aresztowanych, i to w ciągu tylko jednego roku, natrafiłoby się na znacznie większą ilość równych a nawet i boleśniejszych, lecz za to mniej jawnie zadawanych męczarni!
Jako znacznie częstszy sposób na opornych, stosowano odosobnienie, czyli tzw. więzienie celularne, ale to znowu nie było tak okrutnym ani bezwzględnym, jakim jest dzisiaj — w XX wieku! Po zamknięciu opornego kacerza w odosobnionym więzieniu, które, nawiasem mówiąc, było raczej domem rekolekcyjnym lub celą klasztorną, a nie ponurym, wilgotnym lo¬chem czy kazamatą, nie tylko ówczesnych więzień świeckich ale i więzień politycznych XIX wieku na zachodzie, a XX na wschodzie Europy, po zamknięciu więc w takim więzieniu, pozostawiano mu długi okres do namy¬słu i rozwagi. Przez ten cały czas dostarczano mu odpowiednie książki, odwiedzali go księża, znani kaznodzieje, doświadczeni ludzie świeccy, wpływowi katolicy spośród gorliwych znajomych, często, w celu dyskusji, główny inkwizytor lub nawet sam biskup.
Dyskusjami, tłumaczeniem prawd wiary, wykrywaniem błędów herezji — starano się go nawrócić i dopiero gdy nic już nie pomagało — wydawany był wyrok.
Inkwizytor nigdy nie wyrokował sam, zawsze był tylko prezesem sądu i głos jego rozstrzygał w razie równości — sam zaś przed podpisaniem wyroku zasięgał zdania i rady prawników, rzeczoznawców i biskupa. W protokółach notowano dosłownie zdania tych wszystkich ludzi i rozstrzy¬gała większość. Bardzo często się zdarzało, iż wyrok podpisany raz jeszcze przed ogłoszeniem poddawano do zatwierdzenia biskupa.
Kary były też bardzo zróżniczkowane, i tak w kategorii zadośćuczy¬nienia zaczynały się od ofiarowania jednej świecy dla ołtarza, a kończyły się na bardzo kosztownym i uciążliwym udziale w krucjacie; zaś w kategorii karnej — zaczynały się od drobnej kary pieniężnej (zazwyczaj na utrzymanie wyżej wspomnianych więzień), dalej szła chłosta, pręgierz, piętnowanie, więzienie karne (świeckie), konfiskata dóbr na rzecz rządu. Ta ostatnia kara zależną była poniekąd od władzy świeckiej, toteż w tej kategorii nadużycia zdarzały się często i dużą rolę grały intrygi władców i ministrów. Dalej szła banicja (dość często stosowana w Polsce) i wreszcie przekazanie winowajcy w ręce władzy świeckiej, pociągające za sobą niemal bez wyjątku karę śmierci. Dodać jednak należy, iż właśnie w Hiszpanii każdy tego rodzaju skazaniec musiał być jeszcze raz sądzonym przez najwyższy trybunał pań¬stwa.
Tylko faktycznie zatwardziali renegaci i heretycy, kierownicy innych, podpadali pod tę ostateczność, ale nawet już po wyroku dawano im jeszcze dużo czasu do namysłu i odwołania błędu. Zawsze nawiedzano ich w wię¬zieniu, próbowano nawrócić wszelkimi sposobami rozumowań i dyskusji.
Z przekazaniem skazańca władzy świeckiej nigdy się nie śpieszono, zwłaszcza zaś w Hiszpanii odbywało się to dwa do trzech razy do roku i przybierało charakter specjalnie poważny i uroczysty, a że o takiej cere¬monii ogłaszano na wiele czasu naprzód, więc też liczne tłumy, żądne, tak jak i dzisiaj, sensacji, ściągały zewsząd do miasta.
Ceremonię rozpoczynały nabożeństwa, następnie wygłaszane były raz jeszcze kazania misyjne, po któiych następował publiczny akt wyznania błędów przez nawróconych herezjarchów i pojednanie ich z Kościołem. Na tych wszystkich obrzędach musieli być obecni skazańcy i raz jeszcze wzy¬wano ich do uznania błędów, a dopiero po ostatecznej odmowie czytano na placu akty spraw i wyroki. Wtedy następował akt ekskomuniki tych wszyst¬kich, których miano przekazać sądom świeckim. Władze świeckie prze- jąwszy publicznie skazańców, sądziły ich po raz wtóry; tu do sprawy dochodziły wszystkie momenty polityczne i społeczne, a egzekucja nastę¬powała nie wcześniej jak dnia następnego.
Cała pierwsza część ceremonii, część ściśle religijna, nazywała się w Hiszpanii „aktem wiary" — po hiszpańsku „auto-da-fe". Jest więc nie¬zbitym dowodem grubego nieuctwa lub co gorzej, wyraźnej złej woli dzisiejszych historyków — łączenie obu wyroków razem i nazywanie sto¬sów na których palono skazańców, czyli świecką egzekucję: „auto-da-fe". O nic innego tu nie chodzi, jak o zohydzenie religii, bo podczas auto-da-fe nigdy nikogo nie zabito ani nie spalono!
Tak się przedstawiał w rzeczywistości Trybunał Św. Inkwizycji — oczyszczony o ile możności z wszelkich nadużyć, jakie w niektórych wy¬padkach wprowadzała polityka lub rozjuszone żądze ludzkie.
Od szeregu wieków, tysiące historyków i pisarzy, idących na pasku liberalno-żydowskim, wylało przeciwko temu Trybunałowi, i wciąż dalej wylewa, potoki wymowy i atramentu — całe zwały baśni i kłamstw — a jednak najzaciętszy wróg, nawet porównać go nie śmie z krwiożerczymi trybunałami rewolucji francuskiej — mordującymi tysiące ludzi w imię demokracji i „praw człowieka", w imię: równości, wolności i braterstwa!...
O „sądach" dzisiejszej Bolszewii — „trybunałach pracującego ludu" — już dziś jakoś zapominamy, a cóż dopiero mówić o Meksyku. Tam to już nie dzicz azjatycka, tam działa typowy liberalizm amerykański, i to ci właśnie liberałowie, obrońcy „praw człowieka" — mordują od paru lat i katują w najstraszniejszy sposób olbrzymią większość narodu — li tylko za jego wiarę! Tam tortury stosowane do więźniów przewyższają wszystko, co dotychczas zwierzę ludzkie wymyśliło! Zdarzył się niedawno wypadek, iż kat, który żywcem czterdziestu katolików zakopał — wykonując wyrok sądu (!) — zwariował z przerażenia! Ale ponieważ w Meksyku działa masoneria i liberałowie, ponieważ mordują tam „tylko" katolików — więc nad tą sprawą zawieszono zasłonę sprzysiężenia milczenia — o Meksyku, prócz nielicznych katolików, nie mówi, nie pisze — nikt! A gdy o tym piszą — to mówią o „rewolucjonistach i buntownikach", bo tym mianem nazywa
żydowsko-masońska prasa — katolików.
* * *
Jak już kilkakrotnie wspominałem, Inkwizycja działała w epoce o innej niż nasza psychologii, w innych społecznych warunkach. Wszak wtedy ciężej karano kradzież niż zadanie ran i jeśli chodziło o dobro społeczeństwa lub o zbawienie dusz, to życie ludzkie znacznie mniejsze niż dzisiaj miało znaczenie. Tortury stosowano wszędzie, szczególniej w Niemczech, zaś w Anglii, za czasów Henryka VIII, a więc w epoce oderwania tej krainy od Kościoła, w epoce preliberalizmu, stosowano torturę nie tylko do obwinio¬nych, ale i do świadków!
A jednak nigdzie nie spotykamy tak gorzkich zarzutów, nigdzie słowem czy piórem, za pomocą obrazów, teatru lub kina, nie pokazują nam znanych okrucieństw różnych herezjarchów, protestantów czy kalwinów, mechesów czy żydów — tak jak zawsze i wszędzie obrabia się tych, jakoby krwiożer¬czych, katolickich zakonników!
Pisząc o tym urabianiu opinii i to właśnie w sprawie Inkwizycji, trudno pominąć jedną z najbardziej popularnych, a jednocześnie najśmieszniej głu¬pich bajek historycznych, dowodzących bądź o nieuctwie naukowym, bądź o wyraźnej złej woli panów historyków, którzy jąopisują, a panów krytyków Kościoła, którzy na niej opierają swe dalsze wnioski.
Tą bajką jest „słynna" sprawa Galileusza i przypisywany mu okrzyk: „E pur si muove"!
Zasadniczym kłamstwem jest przede wszystkim dowodzenie, iż Gali¬leusz był sądzonym przez Trybunał Inkwizycji za to, że dowodził, że ziemia się dokoła słońca obraca. Jest to kłamstwem już chociażby z tego powodu, iż Kopernik na 22 lata przed urodzeniem się Galileusza, bo w r. 1542, fakt ten już był odkrył, dowiódł i ogłosił; prace swe przesłał najrozmaitszym uczonym, biskupom i Papieżowi i nigdy przez Kościół nie był sądzonym a tym bardziej potępionym. Przeciwnie, otrzymał same pochwały i błogo¬sławieństwa, o czym się łatwo przekonać, pobieżnie nawet wertując „Mate¬riały do pism i życia M. Kopernika" przez X. Ignacego Polkowskiego w trzech tomach w r. 1873 wydane w Gnieźnie.
Natomiast prawdąjest zupełnie odmiennej natury fakt, oto Kopernik był wierzącym katolikiem, a Galileusz humanistą-liberałem i do swej pracy o obrocie ziemi wmieszał rozmaite wnioski teologiczne, typowym moder¬nizmem zarażone komentarze Pisma Świętego, najzupełniej mylne, fanta¬zyjne, które dziś również są popotępione! — Natychmiast po ogłoszeniu dzieła, wezwany przez władze duchowne do wytłumaczenia się, odwołał swój błąd i obiecał go nadal nie rozpowszechniać. Niestety, chęć dysputy filozoficznej, w tych bujnych czasach Odrodzenia zbyt była nęcącą i Gali¬leusz w drugim dzieła swego wydaniu znowu te same teologiczne roz¬ważania umieścił. Dopiero wtedy wezwanym został jako heretyk przed Trybunał Św. Inkwizycji, długo dysputował i upierał się, lecz wreszcie przekonany, publicznie, te właśnie teologiczne błędy odwołał. Nigdy nie był ani więzionym, ani tym bardziej, katowanym — a mieszkał spokojnie do końca życia, w pałacu swego przyjaciela, kardynała Piccolominiego i też dożywotnio pobierał dużą pensję od Papieża.
Ponieważ w całym procesie nie było ani słowa wątpliwości o znanym już dawno obrocie ziemi, więc i owa lokucja „E pur si muove" literalnie sensu nie ma! Historycy jednak wołają: „a tak i się kręci!" — O tak! Kręci się i nakręca umysłowość ludzką przeciwko Kościołowi — i to jest jedyną oczywistą prawdą w całej tej bajce o wykrzykniku Galileusza!
Jak już powyżej zaznaczałem, wszystkie główne ataki przeciwko Ink¬wizycji, wszelkie oszczerstwa i kalumnie, rzucane są zawsze na hiszpańską inkwizycję. Przyjrzyjmy się więc pokrótce Hiszpanii:
Zdobycie Grenady, w r. 1492, położyło kres panowaniu kalifów na pół¬wyspie Pirenejskim, ale para wielkich monarchów, jakimi niezaprzeczenie byli Ferdynand i Izabella, oczekiwała na to zwycięstwo by rozpocząć dzieło unifikacji i uspokojenia społecznego w kraju.
Trzy narody, trzy odmienne światopoglądy, spotykały się tam oko w oko — a dzieliły je różnice rasy, religii i wspomnienia, a raczej niechęci prze¬szłości. Tuziemiec Hiszpan — gorliwy patriota i katolik, Maur — ma¬hometanin, do niedawna władca — dziś zwyciężony, którego interesy lub węzły rodzinne przywiązały do kraju i Żyd — oporny dla wszelkiej asymi¬lacji — żyjący, jak na całym świecie, jako pasożyt wśród dwóch poprzed¬nich.
Ponieważ w Wiekach Średnich, religia była ostoją i szkieletem budowy społecznej, więc też Ferdynand i Izabella starali się, usunąwszy siłą całkiem oporne elementy, stopić pozostałą masę ludności w chrystianizmie i tym sposobem powoli i bez wstrząsów przywrócić jedność moralną i polityczną w kraju. Zdawali sobie doskonale sprawę, że nic tak nie sprzyja unifikacji kraju, jak wspólność wyznania, nic bardziej nie rozbija i nie szkodzi, jak różnorodność wyznań i sekciarstwo.
Działali bardzo ostrożnie, bez jakichkolwiek gwałtów, rozpoczynając od ułatwienia emigracji dla opornych, przy zupełnej swobodzie kultu, a nawet zwolnienia od podatków na przeciąg lat trzech wszystkich mieszkańców królestwa Grenady. Z drugiej strony wprowadzili ochronę dla wszystkich neofitów, wzbronionym zostało wydziedziczanie przyjmujących katoli¬cyzm dzieci, wyznaczono fundusze posagowe dla nawróconych dziewcząt, uwalniano niewolników neofitów. Wszędzie budowano kościoły, zakładano specjalne wschodnie kolegia dla kształcenia mówców i kaznodziejów języ¬ków i narzeczy arabskich, aby mogli tym łatwiej nieść wśród ludu Słowo Boże i przeprowadzać publiczne dysputy z obrońcami Koranu lub Talmudu.
Metoda ta okazała się bardzo dobrą, pociągnęła liczne rzesze młodzieży i rokowała ogólną unifikację już w najbliższych pokoleniach — ale może właśnie dlatego, iż tak szybkie robiła postępy, załamała się nagle. Przes¬traszeni bowiem ilością prawdziwych nawróceń muzułmanie — porozu¬mieli się z żydami — bo wobec Krzyża żyd gotów połączyć się jawnie z najzawziętszym swym wrogiem! Potomkowie Jakuba zwrócili natych¬miast swe prawa pierwszeństwa pokoleniu Ezawa i w cieniu półksiężyca uwił sobie gniazdko Izrael, aby razem a podstępem zaatakować chrześcijan. Nam Polakom, wyjaśniać i tłumaczyć tej psychologii chyba nie ma potrzeby — znamy dokładnie postępowanie żydostwa, przygarniętego przez Polskę, w czasach jej porozbiorowej i okupacyjnej historii!...
Wybuchł więc szereg buntów — ostro uśmierzonych w latach 1499-1501, po czym przyszła normalna reakcja; rząd dał do wyboru — bądź opcję za krajem i przyjęcie chrześcijaństwa — bądź wygnanie. Ten krok rządu okazał się fatalnym — bo jak wszelki gwałt, pociągnął za sobąz jednej strony nowe spiski, bunty i represje — a z drugiej stworzył nagle ogromne rzesze wychrztów, bynajmniej nie nawróconych, wśród których wszelkie herezje o wyraźnym podkładzie gnozy i judaizmu poczęły się szybko rozwi¬jać.
I oto nagle koniecznością państwową stała się Inkwizycja.
Już od dawna żydzi osiedleni w pierwszym wieku naszej ery w Hiszpanii grali tam tę straszną komedię nawrócenia. Wiele lat przed najściem Maurów Kościół i państwo musiały się bronić przed zalewem wciąż w siły wzras¬tającego żydostwa — lecz ile razy ostrzej się do nich zabierano, tyle razy natychmiast udawali asymilację, chowali się pod płaszczem Chrztu!
W chwili najazdu Maurów żydzi, jak zawsze w historii wszystkich krajów, stanęli po stronie nadciągającego wroga i wspomogli podbój kraju podstępem, szpiegostwem, zdradą i przekupstwem. Wytężyli wszystkie swe siły i zdolności, by wesprzeć Maurów przeciwko Hiszpanom, a przez to samo zyskali pod rządami Kalifów mnóstwo urzędów i praw. Kiedy jednak po paru wiekach karta historii odwróciła się, gdy znowu Hiszpanie wracać poczęli do swych siedzib, zdobywali wciąż nowe miasta i prowincje, a Mau¬rów wypierali z powrotem do Afryki — żydzi bynajmniej nie uciekli, lecz wspomagać zaczęli królów hiszpańskich przeciwko Kalifom! Znów więc nie tylko, że nic ze swych praw nie utracili, ale jeszcze zyskali cały szereg nowych przywilejów.
W kraju, wyczerpanym wiekowemi walkami, doszło wreszcie do tego, że w krótkim czasie żydzi zawładnęli wszystkimi źródłami dochodów pań¬stwa, opanowali wszystkie wybitne stanowiska rządowe i to począwszy, jak zazwyczaj, od dostawców armii, bankierów, kupców, lekarzy i prawników — a kończąc na ministrach, radzie koronnej, a nawet... mitrach biskupich!
Ci wszyscy wychrzci, a lud zwał ich „maranos", czyli „przeklęci" — wspierali tamtych, tłum wielki jawnych żydów i Hiszpania zamieniła się faktycznie w Judeo-Hiszpanię. Wszelkie kapitały i cały handel — przeszły w ręce żydowskie, wślizgnęli się oni we wszystkie dziedziny życia państwo¬wego, tworząc jednocześnie — państwo w państwie — gdyż posiedli całko¬witą autonomię, swoje szkoły, prawa, sędziów, kahały, wreszcie szeregi specjalnych przywilejów, które wciąż nabywali od zrujnowanych wojną książąt, miast i rządów!...
W ciągu jednak całej historii świata, wśród wszelakich ludów, ras i na¬rodów — zawsze w ten sam sposób rozwija się „spółżycie" z żydami: gdy miara cierpliwości się przebiera, gdy tuziemcza ludność wyniszczona lich¬wą, demoralizowana i uciskana, drażniona rozpierającym się wszędzie aro- ganctwem żydowskim — dochodzi do kryzysu nienawiści — następuje wybuch mniej lub więcej krwawy, załamanie się i koniec panowania Izraela! Taki też kryzys nastąpił w Hiszpanii, wszędzie poczęły wybuchać antyży¬dowskie rozruchy, to co dziś powszechnie przyzwyczailiśmy się nazywać „pogromami". Jednocześnie nacisk ludu na rząd był tak silny, iż władze zmuszone zostały do przeprowadzenia ładu. W r. 1473 nastąpił, nieudany zresztą, zamach żydowski, podczas którego omal że nie został wydanym w ręce Maurów klucz do Hiszpanii — Gibraltar i dopiero wtedy zrozumiano w najbliższym otoczeniu króla, że należy działać energicznie i konsekwent¬nie, jeśli się chce uratować kraj od zguby. Przede wszystkim więc us-tanowiono Inkwizycję, powołaną do sądzenia tych wszystkich ukrytych żydów i Maurów, którzy dla celów politycznych czy finansowych udawali chrześcijan, Inkwizycja hiszpańska nigdy nie sądziła jawnych żydów lub muzułmanów, a starała się dosięgnąć tylko tzw. „maranos". Pomimo fakty¬cznej grozy wypadków, przed przystąpieniem do sądów dano wszystkim „czas łaski", a więc całe dwa lata cierpliwie poświęcono na uspakajanie umysłów, na misje i dysputy, wreszcie na dobrowolne powolne likwidowa¬nie interesów oraz swobodną emigrację elementów opornych. Żydzi jed¬nakże odpowiedzieli niebywałym zuchwalstwem i bezczelnościąna to pełne rozwagi i spokoju rozporządzenie rządu; czuli się pewnymi swej siły i osta¬tecznego zwycięstwa, W r. 1485 wykryto olbrzymie sprzysiężenie anty¬państwowe, zaraz potem nastąpiło zamordowanie przez żydów legata papi¬eskiego w Saragossie i w tymże roku okropny mord rytualny w Le Guardia, który przypomniał inne podobne z lat 1452-54 i 65; w całym kraju ujaw-nione zostały zdrady i zamachy i te wypadki przyśpieszyły wydanie „edyktu Grenady".
Na próżno za pomocą przekupstwa żydostwo całego ówczesnego świata starało się uchylić to rozporządzenie; król, pod naporem opinii społecznej, edykt utrzymał — dając wszystkim opornym do wyboru bądź szczere i wyraźne przyjęcie chrześcijaństwa, bądź — banicję. Pozostawiono jeszcze sześć dodatkowych miesięcy na likwidację majątków — po czym nastąpiła deportacja, wygnanie mas żydowskich, uwolnienie kraju od wroga wewnę¬trznego.
W historii czytamy o tej banicji baśnie, jak o żelaznym wilku! Podawane są tam jakieś opowiadania o topieniu dziesiątków tysięcy emigrantów w specjalnych okrętach, otwierających się na pełnym morzu, ilość wygna¬nych podawaną jest na dwa miliony, itd. itd. Tymczasem jest faktem historycznym, iż takie topienie ludzi odbywało się podczas rewolucji fran¬cuskiej, urządzonej i prowadzonej przez masonów — ale za czasów hisz¬pańskich nie znamy żadnego podobnego wypadku.
Co prawda, rozbił się okręt z emigrantami podczas burzy i utonęło wtedy paruset ludzi, ale wraz z eskortującymi żołnierzami i załogą, więc chyba nie umyślnie! Cała ludność żydowska, zamieszkująca wówczas Hiszpanię, nie przenosiła dwustu tysięcy głów, a trzeba pamiętać, że spośród nich znów wielka ilość ukryła się pod pozornym nawróceniem, powiększając szeregi owych „maranos", z którymi walczyła Inkwizycja.
Jakby nie było, wypędzenie kilku dziesiątków tysięcy ludzi, nie należy do środków łagodnych, lecz rząd nie miał innego wyjścia i chronił ich w ten sposób od nieuniknionej rzezi. A zresztą czyż gdy dzisiejsi żydzi, kierow¬nicy komunizmu, zmusili do ucieczki (zabierając im nb. wszystko) przeszło 2 miliony ludzi z Rosji, gdy krocie emigrantów katolickich musiało opuścić Francję pod rządami „praw człowieka" wielkiej rewolucji, gdy temu lat kilkanaście wygnano z tejże Francji dziesiątki tysięcy księży i zakonnic i gdy dzisiaj wielka część ludności ucieka z Meksyku — rozczula się nad tym historia? Czy płaczą liberałowie?
O takich „szczegółach" w ogóle się nie mówi, o tym w ogóle mówić nie wolno! Sprzysiężenie moralne otacza te masowe zbrodnie — nikt o tym pisać nie śmie — bo tu ofiarami są katolicy — a zbrodniarzami głosiciele praw człowieka i „braterstwa ludów", czciciele pustodźwięcznych haseł wolności i równości, a wszyscy, jeśli nie wyłącznie żydzi i masoni, to bądź ich płatni oprawcy, bądź motłoch uliczny i szumowiny społeczeństwa!
0   „wzniosłych i filantropijnych celach" masonerii mogą nam urzędowo
1   nieurzędowo blagować ile chcą— my widzimy i „środki" i „skutki" — i to nam — wystarcza! W ocenianiu faktów historycznych czas już wielki zastosować równą miarę.
Rząd hiszpański, dla którego Trybunał Inkwizycji okazał się państwową koniecznością niełatwo na ustanowienie go zyskał pozwolenie Rzymu. Papieże słusznie obawiali się wpływu polityki na bieg spraw i dopiero pod naciskiem wyraźnej groźby schizmy narodowej ustąpił Sykstus IV, wy¬bierając z dwojga złego — mniejsze. Słusznymi były obawy Rzymu, bo Inkwizycja Hiszpańska bardzo szybko silnie podpadła pod wpływy rządowe i często się zdarzało, iż polityka brała górę nad prawem — zdarzały się nadużycia.
Krytyka katolicka jasno i szczerze to przyznaje, a zresztą cała odpo-wiedzialność za te pożałowania godne fakty spada wyłącznie na władze cywilne, które nadaremnie zasłaniały się od zarzutów względami racji stanu. Kościół nie uznaje racji stanu, która wymaga posunięć sprzecznych z pra¬wami Boga.
Toteż Papieże wciąż ponawiali swe protesty, wciąż kasowali wyroki trybunałów hiszpańskich, więc np.: Inocenty VIII skasował do 200 wy¬roków w ciągu jednego roku, Aleksander VI 250 tylko w r. 1498, Paweł III, Pius IV, Grzegorz XIII, Inocenty XII bezustannie zajmowali oporną, wobec roszczeń rządu hiszpańskiego, pozycję. Różnica zdań była tak wielka, iż doprowadziła do ostrego sporu i w Hiszpanii rząd ośmielił się zaprowadzić cenzurę, nie ogłaszał breva papieskie, posunął się aż tak daleko, iż groził śmiercią tym wszystkim, którzy pomocy Rzymu wzywali. W r. 1509 nowy edykt rządowy nakładał karę śmierci za ogłaszanie w Hiszpanii aktów Stolicy Apostolskiej, skierowanych przeciwko Inkwizycji. Doszło wreszcie do tego, że w r. 1519 Papież Leon X wyklął, wbrew woli Karola V, tak wielkiego inkwizytora, jak i wszystkich jego pomocników — groził wtedy zupełnym zerwaniem Cesarza z Rzymem — lecz... zjawił się Luter, przy¬szedł niezmiernie ciężki okres reformacji. Papież znowu musiał pogodzić się z Cesarzem, a to w nadziei uniknięcia większego znacznie nieszczęścia. Jednakże ani na chwilę nie przestała Stolica Apostolska czuwać nad Hisz¬panią, dalej łagodziła wyroki, interweniowała, gdzie tylko to było możli¬wym.
Warto jednak teraz przejść do cyfr, gdy się bowiem czyta dzisiejsze podręczniki historyczne, to ma się wrażenie, że inkwizytorzy hiszpańscy w takich masach palili nieszczęsnych żydów, maurów, protestantów i ma¬sonów — jak chyba może tylko dziś rozstrzeliwują, torturując wprzódy, katolików w Meksyku!... Po prostu krocie —jeśli nie miliony ofiar!
Biorę więc najbardziej może wrogie względem Kościoła, ale rzeczowo opracowane dzieło, bo historię Inkwizycji, pisaną przez zdeklarowanego wroga Kościoła, księdza renegata i masona — Lloriente. Znajduję tam takie zdanie: „Inkwizycja hiszpańska straciła (dosłownie: „immola") 234.526 ofiar". Kilka wierszy niżej wyjaśnia on: z których (to ofiar) 9.660 było spalonych „in efige" (to znaczy w wizerunku, bo winowajcy umknęli, a palono przedstawiające ich lalki) zaś 206.546 było skazanych na pokuty kościelne.
Nie potrzebuję chyba szerzej tłumaczyć, że istnieje lekka różnica między „straceniem" a „pokutą kościelną"! Pan Lloriente wszystko to jednak zalicza do „ofiar", bo to ślicznie brzmi i... może być bez dalszego wyjaśnienia, pomieszczane jako „cytata naukowa" — w innym dziele, gdzie już czytelnik nie odszuka fałszu! To się nazywa „przygotowanie źródeł" w guście libe¬ralizmu.
Jest tam jednak fakt ciekawszy, bo oto wertując całe wielkie cztery tomy tego dzieła, znajdujemy zaledwie 216 (wyraźnie: dwustu szesnastu!) fakty¬cznie straconych, w ciągu całych trzech wieków trwania Inkwizycji w Hisz¬panii!... Mniej niż jeden na rok!
Porównajmy te cyfry z innymi — mniej popularnymi w naszych demo-kratycznych czasach; rewolucja francuska w ciągu trzech lat (a tam są trzy wieki!) zamordowała na mocy wyroków trybunałów rewolucyjnych trzysta tysięcy ludzi — rewolucja rosyjska również w ciągu lat trzech i również na mocy „wyroków sądu", zamordowała prawie dwa miliony ludzi! — Idziemy więc z wyraźnym postępem!
O tych 216 straconych herezjarchach i burzycielach ładu społecznego, od przeszło stu pięćdziesięciu lat piszą tomy za tomami, przedstawiając w najstraszniejszych barwach grozę wiejącą z postaci okrutnych mnichów, ale o mordercach i łotrach noszących nazwiska Robespierów, Dantonów i Maratów od lat stu trzydziestu pieją ciż sami pisarze hymny pochwalne! Dziś sprzysiężenie milczenia zamknęło usta i sumienia historyków i całej światowej prasy wobec bandytów bolszewickich i meksykańskich zbójów!
Jakaż jest tego faktu przyczyna?...
Oto tam, w obronie Kościoła i monarchy, w obronie wiary i ładu spo¬łecznego stracono paruset, a wygnano kilkadziesiąt tysięcy żydów — ale za to uratowano ludność, bo Hiszpania zachowała jedność wiary prawdziwej i dobre obyczaje. A tu masoneria i żydzi — mordują krocie i miliony — miliony i krocie idą na tułaczkę i wygnanie w nędzy i rozpaczy, bo zatrium¬fował czerwony zwierz, noszący miano radykalnej lewicy!
Nie mam zamiaru bronić gwałtów inkwizycyjnych, a tym bardziej pro¬ponować zastosować je dzisiaj... a jednak!... Richelieu przez uwięzienie na czas ks. de Saint-Cyran, podciął podstawę herezji Jansenistów — i mówił wtedy, że gdyby to samo zrobiono zawczasu z Lutrem i Kalwinem — uniknąłby świat potoków krwi i wojen religijnych — uniknęlibyśmy zała¬mania się cywilizacji świata! Ile by ludzkość oszczędziła sobie nieszczęść, gdyby zawczasu poumieszczała „twórców" nowych religii tam, gdzie ich rzeczywiste miejsce, tj. w domach dla wariatów lub w więzieniach!...
Nie bronię gwałtów Inkwizycji — a tylko staram się pozostawić im właściwie „skromne" miejsce w historii. Nie przeczę, że zdarzały się ek¬scesy, że zwłaszcza przy rozognieniu namiętności politycznych trafiały się wyroki stronnicze, niepotrzebne okrucieństwa, ale raz jeszcze stwierdzić muszę, iż instytucja Trybunału św. Inkwizycji, tak długo, jak była niezależną od państwa, zawsze działała ostrożnie i z nadmierną niemal łagodnością. Wszelkie nadużycia zdarzały się dopiero wtedy, gdy trybunały podpadały pod wpływy polityczne rządów — lub tak jak w Hiszpanii, gdzie Inkwizycję całkowicie odcięto od Kościoła.
Każdy historyk bezstronnie badający historię Kościoła, musi powtórzyć słowa, którymi de Toqueville kończy swe dzieło: „Rozpocząłem badania pełen uprzedzeń przeciwko Papieżom — skończyłem je pełen szacunku i podziwu dla Kościoła!...".
“Zacznij tam gdzie jesteś, użyj tego co masz, zrób co możesz”
Nie negocjuje na rozsądnych warunkach z ludźmi, którzy zamierzają mnie pozbawić rozsądku.


Jeśli widzisz uszkodzony post - kliknij "Zgłoś do moderatora". Dziekuje

Offline BladyMamut

  • Administrator
  • WyBudzony
  • *
  • Posts: 2 554
  • Reputacja: +12/-0
Odp: Inkwizycja Hiszpańska – hr. Józef Tyszkiewicz
« Reply #2 on: (Tue) 01.12.2015, 20:59:22 »
Kościół na tle wieków

Już właśnie mijał szósty tydzień, od owego dnia, gdy posługując się świetnie przeprowadzoną i sowicie opłaconą agitacją, Sanhedryn wywołał sztuczne rozruchy ludowe w Jerozolimie, zakończone zwycięsko przez tra¬giczny epilog — Golgoty! — Rozruchy były pozorne, aby tylko zrobić wrażenie na gubernatorze — wyrok sprawiedliwości rzymskiej podły w swoim tchórzostwie i bezpodstawności, ale lud cały przejął go za swój wyrok, lud głosem tłumu ulicy żądał krwi Nazarejczyka i wziął ją na swe głowy i na głowy swych dzieci!
Spokój panował w Jerozolimie.
Co prawda dziwne zniknięcie Ciała, ze specjalnie gorliwie strzeżonego Grobu, oraz różne pogłoski słyszane z ust niewiast i uczni —jakoby Jezus nadal z nimi obcował — stale krążyły po mieście — lecz szerokie masy, zajęte swymi interesami, nie przejmowały się nimi, nie wierzyły im.
Zresztą uczniowie galilejscy dawno już miasto opuścili, powracając do siebie, do swych spokojnych ubogich rzemiosł.
A jednak, w ciągu dni ostatnich znowu o nich zaczęto mówić — twier¬dzono, iż powrócili — mówiono nawet, że ów Ukrzyżowany Jezus zwołał ich na jakieś zebranie ogólne na górze Oliwnej, by się z nimi pożegnać... Mówiono, a i Piłat o tym słyszał, iż podczas tego zebrania, w biały dzień, Jezus uniósł się ku górze i znikł z przed ich oczu w apoteozie światłości!
Sanhedryn jednakże pogłoski te uważał za bajki, zaś sama sprawa Jezusa zdawała się być przez lud ostatecznie zapomnianą. — Tak więc po chwi¬lowej trwodze — Sanhedryn odetchnął: czuł znów swą władzę nad ludem, czuł, że ten lud stał się wspólnikiem zbrodni i że wraz ze śmiercią Jezusa, skończył się dziwny okres entuzjazmu religijnego, godzącego wprost w naj¬żywotniejsze interesy faryzeuszów i doktorów. Spokój panował w Jeru¬zalem!...
Lecz Sanhedryn mylił się!
Na kartach historii, zapisywały się wypadki nieobliczalnej wprost wagi. Oto rano w sam dzień Przedświąteczny—dreszcz niepokoj u przebiegł przez miasto! Szum potężnego wichru rozległ się nagle nad domem Józefa z Ary- matei, gdzie od dziesięciu dni przebywali w zamknięciu, skupieni na mod¬litwie, owi rybacy galilejscy. Ku temu domostwu ściągać zaczynają nagle tłumy ludu — drzwi otwierająsię i uczniowie Ukrzyżowanego, owi ubodzy, ciemni rybacy, idą ku tłumom i przemawiają!
Budzą niedawne wspomnienia, wznawiają osądzoną już sprawę i twier¬dzą stanowczo, iż umęczony przed sześciu tygodniami Jezus —jest Bogiem, że zmartwychwstał i że im właśnie przekazał swą misję i władzę na ziemi. Wymawiają ludowi jego grzech bogobójstwa, wzywają do pokuty! Ale oto co jeszcze dziwniejsze, lud zamiast kamienować ich, pada na kolana, proch na głowy sypie, o Chrzest Św., o przebaczenie błaga...
Na próżno miota się Sanhedryn, daremnie zastosowuje najsroższe kary i represje — ani procesy, ani więzienie i kaźnie nie zamykają ust tym, co zwą się Apostołami. — Rozlega się rzucone w twarz sędziom, z pełnią świadomości i rozwagi, stanowcze, niewzruszone: „non possumus" i od tej chwili powtarzać się będzie zawsze niezmienne wobec wszelkich potęg tego świata w ciągu dwudziestu wieków!
Tego pamiętnego dnia Kościół Chrystusowy Katolicki wyszedł na świat z Wieczernika — opuścił swą kolebkę, stawał twarzą w twarz z książęciem tego świata, kierował swe pierwsze kroki wśród walk i prześladowań.
Jakimiż to środkami rozporządza ów Kościół?
Grupa złożona zaledwie z dwunastu apostołów: bez uznania ogółu, bez żadnych środków materialnych, bez opory społecznej i bez żadnej ochrony. — Piotr jest ich przywódcą— ale, z ludzkiego punktu widzenia, czyż nie jest to właśnie najgorzej? — Przecież Piotr w przeszłości swojej, to biedny, nieznany rybak znad galilejskiego jeziora, tchórzliwy, bez wymowy, bez elementarnej oświaty i rozumu! Nie posiada żadnych danych dla stworzenia sobie prestiżu: bo ani zasług osobistych, ani przedsiębiorczości i inicjatywy, ani rzutkości i odwagi!... A wszyscy pozostali czyż są odeń znakomitsi?...
Gdybyż przynajmniej głosili jakąś łatwą, pociągającą doktrynę, bądź zmysłową, bądź narodowo-polityczną, może mogliby liczyć na zajęcie jakiegoś skromnego miejsca wśród licznych i różnorodnych obrządków pogańskich. Lecz nauka Jezusa jest już znaną: potępia stanowczo używanie życia i rozkosze, podnosi ciężką pracę i ubóstwo, głosi umiarkowanie, po¬kutę, darowanie uraz, miłowanie wrogów — zamyka się cała w tym jednym a tak trudnym do zrozumienia słowie — ofiara!
Naukę tę głosił ich własny Mistrz przez całe trzy lata, a słowa swoje popierał dziwnymi wprost cudami; głosił tę naukę z całą swą porywającą wymową, rozumem niedoścignionym, nieskończoną dobrocią i, rozumując wciąż po ludzku, nic więcej nie mógł zrobić — jak opuszczony przez wszystkich — umrzeć na Krzyżu!...
A oni z tym, tak niewątpliwie słabym zapasem środków, rzucająsię nagle w wir świata, idąc wprost przeciwko zasadniczym w tych czasach, jego porządkom i zwyczajom.
Głoszą z niezrozumiałą pewnością iż tylko oni znają drogę Prawdy — odrzucają potężnych politycznie faryzeuszów i herodianów, wpływowych na szerokie masy kapłanów i sanhedrynów; twierdzą, iż osądzony i ukrzy¬żowany Jezus —jest prawdziwym Bogiem, że to On jest z dawna oczeki¬wanym Mesjaszem, On Chrystusem-Zbawicielem świata! Oznajmiają, iż im dał władzę wszelką chrztu i odpuszczenia grzechów, że im dał moc przeistoczenia chleba i wina w Jego Ciało i Krew, że dał im moc zastosowa¬nia do dusz łaski odkupienia i wiecznego żywota!
Ci szaleńcy, bo jakżeż inaczej można ich nazwać, mówią że mają obowiązek głoszenia tej Ewangelii wszystkim narodom ziemi, po wszystkie czasy, aż do skończenia świata!
Owi ciemni, niewykształceni, nikomu nieznani rybacy galilejscy, chcą poddać swej nauce wszystkie ludy świata; bez względu na antagonizmy narodowe i rasowe, na zwyczaje i cechy charakteru, a jednocześnie wyraź¬nie zaznaczają że tej nowej religii nie stawiają na równi z innymi — lecz wbrew wszelkim innym, bez śladu jakiegokolwiek kompromisu! W dzie¬dzinie ducha mają rządzić niepodzielnie, całą ludzkością i twierdzą że religia Jezusa jest jedyną prawdziwą a tym samym jedną, niepodzielną powszechną—czyli Katolicką!
Rzekł do nich Jezus: „Idźcie i nauczajcie" — więc poszli z pełnią pros¬toty, można by powiedzieć, że niemal z dziecięcąufnością i posłuszeństwem
—   lecz i z całą nieobliczalną potęgą wiary i miłości; poszli zdobywać świat, nie patrząc na piętrzące się zewsząd trudności, na przeszkody, wobec których stanęliby najwięksi zdobywcy, najpotężniejsi wodzowie!
Naiwność li-to, czy szaleństwo?...
Gdy stawiani przed sądem Sanhedrynu, tłumaczyli tam swą misję i cele
—   wówczas ta pozorna ich słabość, ten brak wszelkich środków, nicość osobista wobec ogromu zakreślonego planu — rozbroiła sędziów: „Zanie¬chajcie ich", wołał dnia tego stary Gamaliel do swych towarzyszy z Wielkiej Rady, „albowiem jeśli jest z ludzi ta sprawa, rozchwieje się. Lecz jeśli z Boga, nie będziecie mogli tego rozerwać"1.
Te słowa starego mędrca, rozważane z dzisiejszej perspektywy, odryso- Wują nam wyraźnie Plan Boży: im większą bowiem będzie dysproporcja pomiędzy użytymi środkami a zaznaczonym z góry celem, im większą nicość narzędzia wobec ogromu Dzieła — tym jaśniej i wyraźniej się uwypukla, wniosek niezawodny, iż jest to dzieło Boga!
Nad tym, zazwyczaj w historii pomijanym, faktem, należy się dobrze i głęboko zastanowić, bo umysły powierzchowne zbyt łatwo zatrzymują się na cieniach i plamkach, gorszą się ułomnością, niedołęstwem i złością po¬szczególnych ludzi, a zapominają, że całość to dzieło Boga! Sobór Waty¬kański powiada: „Kościół jest przez sam fakt swego cudownego rozpo¬wszechnienia i opanowywania świata — swym własnym dowodem bos¬kiego pochodzenia" .
Te początki rozwoju Kościoła, jak zresztą i cała dalsza jego historia — to nie są jakieś wielkie objawienia, natchnienia, wtajemniczenia — to nie gusła i misteria, a ciężka, powolna praca szerzenia Ewangelii, praca wspól¬na, w której Bóg chroni sługi swoje od błędnych posunięć — lecz nakazuje im samym znajdywać dobrą drogę. Jest to cudowny obraz wspólności pracy, gdzie apostolski robotnik daje trud, inicjatywę, naukę — poświęca swe siły a często życie — zaś Bóg kieruje tę roboczą rękę, oświeca drogę Prawdy. Trzecia Osoba Trójcy Przenajświętszej — Bóg Duch Święty kieruje krokami Kościoła.
I tak posuwa się Kościół drogą wieków, z okresu w okres, wciąż dalej, szerzej, wyżej!... Dopiero gdy człowiek retrospektywnie rzuci okiem na przebytą drogę, na przełamane trudności, na ogrom wyników i potęgę dzieła — widzi wyraźnie, iż to Opatrzność kieruje w Kościele każdy krok!
Kościół na tle wieków przedstawia się jak wspaniały obraz malowany grą świateł i cieniów, pełen szkarłatu krwi męczeńskiej, osnuty mgłą kadzi¬deł; to jeden nieprzerwany ciąg walk i prób zdawać by się mogło — ostatecznych — straszliwych burz i nawałnic, jaśniejących w triumfach dni, pogodnych dziękczynieniem wieczorów; historia Kościoła to nieprzerwany, a wciąż wzrastający w potędze i mocy pochód olbrzymów!
Ileż to już razy świat oczekiwał upadku Kościoła wraz z końcem i upad¬kiem państw, narodów, cywilizacji i epok — a jednak zawsze wychodził Kościół z tych prób silniejszy, zdrowszy, potężniejszy — bo Kościół trwa w czasie, lecz żyje w Wieczności!
* * *
Rzućmy pobieżnie okiem na karty historii Kościoła.
Zaraz na samym wstępie widzimy pierwszą zasadzkę szatana: Aposto¬łowie są żydami, mają więc umysłowość żydowską żydowskie obyczaje, należą bezwzględnie do narodu wybranego i czują się jego członkami. Faryzeusze, Sanhedryn, kapłani i doktorzy—jednym słowem cały oficjalny świat żydowski odrzucił Jezusa, zdradził Sprawę, a tym samym sam od¬suniętym został od wybranych; Apostołowie więc zajmują jego miejsce, przejmują na siebie nauczanie ludu, prostują wypaczoną talmudycznie wia¬rę. Stary Testament łączy się w nich z Nowym — Ewangelia stanowi dopełnienie Prawa, a Kościół jest dalszym ciągiem Synagogi.
Cel nakreślony jest zupełnie jasno, nie ma w nim najmniejszego błędu — a jednak w zastosowaniu ukazują się naraz olbrzymie trudności. Apos¬tołowie pomni są słów Chrystusa, który im rzekł: „Idąc tedy, nauczajcie wszystkie narody"  — więc Izrael otwiera na oścież wrota swego domu i przywołuje do tej Nowej Jerozolimy — wszystkie ludy świata, a na we¬zwanie to świat cały odpowiada — do Chrystusowego Kościoła dążyć poczynają rzesze z wszelkich plemion, ras i narodów!
Lecz umysłowość żydowska nie może się pogodzić z myślą aby możli¬wym było zostać wyznawcą Jezusa, nie zostawszy jednocześnie żydem! Zacięty nacjonalizm żąda, by wszyscy ci, co nie będąc żydami przyjmują chrzest święty, poddali się wraz z wyznaniem Ewangelii, wszelkim zwycza¬jowym prawom Mojżesza. Powstaje nagle zagmatwanie czysto religijnej sprawy przez interesy społeczne, narodowe, polityczne. Żyd zawsze, zwłaszcza poza granicami Palestyny, był nienawidzonym i pogardzanym i to tak w Egipcie, jak Rzymie czy Atenach. Więc też godność osobista, rodowa duma Rzymianina lub Greka, wzdragała się na samą myśl o takim upokorzeniu, wstrzymywała możność nawróceń!
Jeszcze w samej Jerozolimie zatarg ten nie był zbyt ostrym: uczeń Jezusa nie różnił się zewnętrznie od pobożnego żyda talmudysty, zachowywał te same obyczaje, chodził do świątyni, śpiewał psalmy, zachowywał posty, lecz im dalej w świat, tym spór robił się ostrzejszym. Gminy żydowskie, rozproszone po całym świecie i noszące wówczas nazwę diaspory, nie chciały uznawać i przyjmować nawracających się na chrystianizm pogan o ile nie poddawali się przepisom rytualnym prawa mojżeszowego, ci zaś ostatni nie tylko że się do gmin żydowskich nie garnęli, ale gardzili żydami.
Kościół zdawał się stać w owych czasach w sytuacji bez wyjścia i wtedy, świeżo nawrócony, wybitny członek partii faryzeuszów — Św. Paweł, rozcina ów węzeł gordyjski, a idąc za przykładem księcia apostołów, Św. Piotra, który to pierwszy ochrzcił, bez narzucania mu tradycji ży¬dowskich, centuriona Korneliusza  — usuwa dla neofitów pogan prawidła rytualne Mojżesza. Polemika, jaką nam o tym sporze przekazują Akta Apostolskie, dowodzi, jak ciężką była ta próba; widzimy tam jednocześnie, jak Kościół wyszedł z niej nie zmieniając w niczym swej doktryny, ale za to już pewnym, stanowczym krokiem, ku wszystkim ludom świata. — Szybkość, zjakązaczęła postępować ewangelizacja świata starożytnego, jest wprost uderzająca; jak spragniona długotrwałym skwarem ziemia pić poczęła ludzkość z pełni zdroju łask Ducha Świętego.
Lecz zaledwie minęła groźba rozłamu i judaizacji, a oto już nowe nie-bezpieczeństwo wyłoniło się z mroków otchłani: Kościół stanął nagle oko w oko z Cesarstwem! Grupy chrześcijan, przeważnie biednych wyrobni¬ków, stanęły do walki z całą, nie mającą sobie równej w historii, potęgą państwa rzymskiego; bezbronny, mały pasterz Dawid — wobec zbrojnego od stóp do głowy olbrzyma — Goliata.
Wszechwładny Rzym zginał pod swym żelaznym jarzmem wszystkie ówczesne narody, organizacyjny geniusz romański utworzył z tych naj- różnorodniejszych składników etnograficznych światowe mocarstwo, ludy podbite niezrównaną siłą miecza swych legionów złączył w jedną wielką całość za pomocą wspaniałych środków cywilizacji technicznej i niezrów¬nanego kodeksu praw. Cała ta ludzkość żyła w spokoju. Pax Romana cezarów — przygniotła świat!
Właśnie ten stan cywilizacji i spokoju pozwolił Kościołowi rozprzestrze¬nić się niezmiernie szybko, a to zwłaszcza między maluczkimi, ujarzmio¬nymi, niewolnikami — rozkwitała Wiara Święta. Ale Kościół zdobywał też liczne placówki wśród patrycjuszów, wśród wodzów i wojska, dosięgał nawet najwyższych urzędników dworu Cezara.
Kościół, jak powiada Goyau : „zakładał Rzym Papieży, którego chwała i potęga zaćmiły wkrótce Rzym cezarów; brał na usługi katolicyzmu całą potęgę, cały urok mocy starożytnego Rzymu". Rozprzestrzenienie się chrys- tianizmu tak było szybkie, że pomimo wybuchłych już w całej pełni prze¬śladowań, pomimo niezmiernie uciążliwej walki, jaką Kościół musiał sta¬czać z wynurzającą się ze wszystkich zakątków żydowską gnozą, z jej straszną niemoralnością i z wprost psychopatycznym zwichnięciem umy- słowości, Ewangelia przekroczyła już nawet granice imperium.
Chrześcijanie — to znaczy katolicy (bo dobrze sobie trzeba uświadomić, iż innych chrześcijan w pierwszych czasach po Chrystusie nie było!), nie zajmowali się polityką pędzili żywot cichy i pracowity — z dala od zabaw cyrku i dysput forum — ale nauka chrystusowa przez sam swój ustrój, oparty na miłości bliźniego — musiała nie tylko podważyć, ale i zburzyć pogańską konstytucję cesarstwa.
Poganin bowiem rzymski związanym był bezpośrednio z życiem polity-czno-społecznym państwa: cezar, imperator, pan świata, władca życia i mie¬nia wszystkich poddanych — był dlań jednocześnie i najwyższym kapłanem
—   „pontifex maximus"!
Tu ciekawa wysuwa się analogia: oto wszelkie herezje i schizmy o po¬dłożu polityczno-narodowym tę pogańską nabierają cechę, czy weźmiemy gallikanizm lub józefinizm, czy protestantyzm, czy prawosławie!...
Ale poganizm rzymski jeszcze szedł dalej: Cezar był jednym z bogów! A więc nie można było obalić pogaństwa bez dotknięcia bezpośrednio cezara; burząc bóstwa, obalało się wprost część majestatu cezara i w ten sposób można by uważać chrześcijan za rodzaj rewolucjonistów, za burzy¬cieli porządku społecznego! A jednakże prześladowanie chrześcijan nie posiadało bynajmniej podłoża politycznego, w tych bowiem czasach nie widziano jeszcze konieczności życiowej obrony porządku społecznego i prześladowanie Kościoła wybuchło na tle czysto religijnym i na podkładzie prowokacji i denuncjacji.
Wszystkie religie ówczesne, wszelkie najbardziej barbarzyńskie bóstwa, uznawane były przez Rzym pod jednym jednakże warunkiem: oto do swoich panteonów dołączać one musiały kult cezara. Warunkowi temu poddać się nie mogli jeno żydzi i chrześcijanie, których zresztą w owym czasie władze państwowe zupełnie nie rozróżniały. Żydzi czuli zbliżające się niebez¬pieczeństwo, pamiętali dokładnie prześladowania Antiochusa, widzieli chwilę, w której trzeba będzie wybrać między zachowaniem wiary a życiem
—   wpadli na szatański plan. By odwrócić od siebie uwagę — aby jed¬nocześnie zniszczyć chrześcijaństwo, zaczęli oskarżać, prowokować i de- nuncjować chrześcijan . Takim był faktyczny początek, trzywiekowego niemal okresu prześladowań.
Ta walka eksterminacyjna miała swoje okresy pokoju, to znów wzmo¬żonego terroru — prowadzoną była konsekwentnie z całym arsenałem wszystkich państwowych środków: policji, szpiegostwa, zdrady, podstępu, prowokacji, więzień, sądów i wyroków. Przez trzy wieki chrześcijanie rodzili się w kajdanach, żyli w podziemiach, umierali w męczarniach. Nie wszyscy wytrzymywali tę straszliwą próbę i zwłaszcza za Decjusza, w trze¬cim wieku, wielką była liczba apostatów; wystarczało przecież raz jeden zapalić kadzidło przed popiersiem cezara, aby uniknąć sądu i otrzymać list żelazny, chroniący od szykan i prześladowań! Trzeba sobie zdać dobrze sprawę z tej strasznej pokusy, zwłaszcza dziś, gdy apostazjuje się dla pięk¬nych oczu żydówki, ułatwiania sobie urzędowych honorów lub wprost ze względów na fanfaronadę „wyższości umysłowej" i „nieśmiertelnych zasad 1789 roku"!...
Tymczasem właśnie w okresie tej walki organizował się, udoskonalał i wykończał w szczegółach cały aparat zarządu Kościoła; formowały się wszelkie hierarchiczne władze, zazwyczaj ukrywając się w katakumbach, lecz czasami zupełnie nawet jawnie, opierając się na prawie państwowym o stowarzyszeniach . Rosła też nieskończenie ilość męczenników, była wprost niezmiernie wielką i chociaż nie posiadamy dokładnych cyfr, by ją ściśle określić, jednakże bardzo poważni autorzy oceniają tę liczbę na przeszło jedenaście milionów!  Podczas tej heroicznej epoki wszystek Koś¬ciół, od małych poczynając dzieci, kończąc na Papieżach — wychodził na widownię trybunałów i amfiteatrów, by składać tam świadectwo Prawdzie, pieczętując je męczeńską krwią. Te potoki krwi, ten najpotężniejszy wyraz mocy przekonań, stały się mocarną dźwignią, wznoszącąmasy ku dalszemu apostolstwu, ku ewangelizacji świata!
Próba to była straszna, męcząca, wycieńczająca, niemal ku rozpaczy wiodąca, bo trwała w ciągu dziesięciu pokoleń; próba wymierzona przeciw¬ko ledwie powstającemu Kościołowi i która wedle wszelkich ludzkich prze¬widywań, powinna była zniszczyć ostatecznie chrystianizm, a która przez cudowne zrządzenie Opatrzności stała się podwaliną potęgi i chwały Koś¬cioła. Tylko wyznawcy nieśmiertelnej Prawdy zdolnymi byli zdać taki historyczny egzamin.
Wreszcie edykt Mediolański Konstantyna w r. 313 dał Kościołowi chwi¬lę pokoju i ciszy! Lecz oto zaledwie zaczyna chrystianizm korzystać z opieki państwa, a już natychmiast odczuwać się daje cały ciężar tej świeckiej opieki.
Stolica cesarstwa przenosi się do Konstantynopola, a cesarze bizantyj¬scy, pominąwszy kilka rzadkich zresztą wypadków, okazują się tylko w maski chrystianizmu przybranymi poganami. Zasada władzy cesarskiej, tego bezwzględnego absolutyzmu, i to tak w dziedzinie polityki, jak i ducha, zbyt jest im drogą by się jej mogli wyrzec. — Dążą więc do zagarnięcia najwyższej władzy nie tylko w państwie, ale i w Kościele, pragną wyzyskać wspaniałą katolicką organizację dla swych politycznych celów i radzi by widzieć Papieża w roli ich osobistego kapelana! Powstaje więc natychmiast zatarg między władzą świecką a duchowną zatarg powtarzający się odtąd periodycznie, w ciągu biegu wieków, aż do dni dzisiejszych. Kościołowi nie przeszkadza on w rozwoju, przeciwnie owe ingerencje władz świeckich — czasem bezmyślnie brutalne i otwarte, częściej podstępnie judaszowe, spo¬tykają się zawsze, w ciągu wszystkich wieków ze stanowczym oporem Papieży i zawsze się kończą upokorzeniem państwa, a nowym wzmoc¬nieniem Kościoła.
Dziwnym się wprost wydaje fakt, iż dotychczas kierownicy naw pań¬stwowych nie nauczyli się jeszcze doświadczeń historii, że dalej rzucają materialne środki i siły państwowe — przeciwko duchowej potędze Koś¬cioła i że nie widzą, nie rozumieją iż w tym zmaganiu się gubią powierzone swym rządom narody, niszczą podstawy swojej własnej państwowości!
Odepchnięty przez cezarów poganizm, utraciwszy wszystkie swoje pań¬stwowe wpływy i cały splendor oficjalności, niezmiernie szybko zapadł się w niepamięć; można śmiało powiedzieć, iż od połowy czwartego wieku cesarstwo było już chrześcijaństwem. Ale ten masowy napływ neofitów posiadał też swoje złe strony, bo do Kościoła, jako już do religii panującej, garnąć się poczęli teraz wszyscy nie tylko z przekonań, ale i z interesu! Zostawali chrześcijanami, tak jak wielu zapisuje się do masonów lub teo- zofów; chrzest przyjmowali wszyscy chciwi władzy i zaszczytów, snobi państwowi, bezwyznaniowcy i inteligenci — wszyscy ówcześni pozyty¬wiści i liberałowie. Jednocześnie wnosili oni do społeczności chrześci¬jańskiej swój krytycyzm, epikureizm i pozytywizm — dyskutowali dogmaty zupełnie podobnie, jak to robią dzisiaj nasi teozofowie, narodowi filozo¬fowie, to mrowie protestantów ducha. Stąd powstawać zaczęły herezje, mnożyć się nowatorstwa.
Zaprzestano męczyć ludzi — zaczęto się znęcać nad doktryną katolicką i wierny lud oszołomiony był tym widokiem rozpętania umysłowego.
Zwłaszcza Arianizm (spóźniony w Polsce o całe 13 wieków), silne, wśród społeczeństwa czwartego i piątego wieku, zapuścił korzenie.
Była to herezja wyrosła na tle racjonalizmu. Sprytnie przejąwszy po¬gańską zasadę zwierzchności władzy świeckiej, którą dla zachowania po¬zorów otaczał nimbem świętości, starał się arianizm rzucić Kościół do nóg cezarów i tu spoczywa prawdziwy powód silnego poparcia herezji przez władzę i niebywałego jej rozpowszechnienia. Jest to zresztą fakt zupełnie analogiczny z nadzwyczajnym powodzeniem protestantyzmu wśród panu¬jących królów i książąt XVI wieku — polityka brała górę nad religią, namiętności nad celami nadprzyrodzonymi.
Tymczasem Kościół, pomimo walki i prześladowań bardzo nieraz krwa¬wych ze strony arianizmu, dalej organizował swoją administrację, a to przejmując istniejące podówczas podziały państwowe, stosując się do tych form, gdyż wtedy uważano ogólnie Cesarstwo rzymskie jako ostateczną formę społeczną świata. — Nie była to zresztą żadna aberracja polityczna, bo i my dzisiaj uważamy naszą cywilizację za ostatecznie trwałą i nie zwracamy uwagi, ani na skutki idei demokratycznych, wyraźnie już wi¬docznych w bolszewizmie, ani na niezmiernie bliskie żółte niebezpieczeń¬stwo, na „uruchomienie" się Azji!'
Lecz oto nagle, niemal niespodzianie, w ciągu zaledwie kilku lat, rozpada się cała północna granica Imperium i to od ujść Dunaju aż do Renu!
Hordy barbarzyńców ruszyły na Rzym; dziesiątki nowych, nieznanych plemion i narodów, pchanych naprzód jakąś potężną tajemnicząsiłąw hura-ganowych pochodach w jednej chwili zmiotły z oblicza ziemi cywilizację Cesarstwa! A tuż za nimi szła jak kataklizm kosmiczny straszliwa dzicz Hunnów — Attyli!
Nie byli to już barbarzyńcy — lecz dzicz azjatycka, po przejściu której nawet trawy nie zostawało na błoniach i którą zdruzgotać zdołały, dopiero połączone siły okrojonego już Rzymu i młodych państw barbarzyńskich na polach Katalońskich... tam, gdzie Marna płynie!
Barbarzyńcy zajęli zdobyte ziemie, zmieszali się ściśle z tuziemną lud¬nością, tworzyli nowe państwa. Społeczeństwo rzymskie, cywilizowana część ludności, nie oceniało należycie całej wagi tego przewrotu, uważając go za objaw chwilowy, krótką przejściową epokę — lecz Kościół widział dalej, zrozumiał doniosłość Planu Bożego i ujrzał się w konieczności zer¬wania z cesarstwem, tak jak na początku zerwał z judaizmem. Biskupi nie tracąc głowy i nie opuszczając rąk wśród ogólnego upadku i ruin cywilizacji, zajęli się nawracaniem nowych przybyszów, odbudową hierarchii i admini¬stracji, a chrzest i koronacja Clovis'a króla Franków w Reims, stał się zwrotnym drogowskazem polityki Kościoła.
Praca była olbrzymia i tu zaznaczyć trzeba wyraźnie, iż wielkie dzieło chrystianizacji rasy białej zostało przeprowadzone przy wybitnej, jeśli nie głównej pomocy — mnichów!
To mnisi i klasztory odbudowali nową cywilizację na zniszczonych łanach i zamienionych w pustynię prowincjach. To mnisi ustanowili cudow¬ne rządy Prawa i Uczciwości w sercach tych nieokiełznanych i nieokrze¬sanych wojowników. To mnisi podnieśli z ruin i gruzów miasta i grody, a na świadectwo tej wielkiej historycznej prawdy do dziś dnia jeszcze więcej niż czwarta część wszystkich miast, miasteczek i wiosek Francji, Belgii, Anglii, południowych Niemiec i Hiszpanii — nosi nazwy świętych, bez wyjątku niemal — mnichów! Gdy się dziś słyszy ludzi, gdy czyta się dzieła „uczo¬nych" napadających na Kościół i krytykujących ciemnotę mnichów, widzi się tylko ich własną „ciemnotę" i zupełną nieznajomość elementarnej histo¬rii!
Klasztor w owych czasach był faktycznie „domem ludowym", klasztor był szpitalem, szkołą uniwersytetem i biblioteką był zakładem dobroczyn¬ności publicznej, był ostoją dokoła której gromadziły się wszystkie intelek¬tualne elementy ludzkości i Kościół aż do czasów haniebnej pamięci re¬wolucji francuskiej zachował wyłączność oświaty i opieki społecznej.
—   Cywilizacyjne dzieło Kościoła jest pomnikiem tak potężnym, że żadne inne historyczne dzieła równać mu się nie mogą.
Równolegle z tymi zdarzeniami, wraz z ucieczką cezarów do Bizancjum
—   Papiestwo nabiera potężnej władzy nad całym Zachodem. W ogólnym chaosie i niebywałej gmatwaninie stosunków polityczno-społecznych, je¬dyną podstawą porządku był Kościół —jedyną stałą nienaruszalną władzą
—   Papież. Do stóp papieskiego tronu szły wszelkie prośby i skargi, ku Stolicy Piotrowej zwrócone były oczy wszystkich ludów. Przy gwałto¬wności obyczajów barbarzyńskich ludów, przy niepohamowanych rządach wodzów i królów, ciągłych utarczkach i wojnach, bezustannej zmianie gra¬nic nowych państw, pogańskich zabytkach zwyczajowych plemion — Pa¬pież staje się jedynym obrońcą cywilizacji i prawa: wstawia się za uciśnio¬nymi, prosi i broni, grozi i karci. Historia sama składa mu do rąk losy państw i narodów — tak, iż akty Papieża i Karola Wielkiego, stanowiły tylko dokumentalne potwierdzenie dzieła stworzonego wypadkami ostatnich czte¬rech wieków'0.
Tymczasem rozwój i utwierdzanie się Kościoła trwa dalej: Arianizm zostaje wyparty poza granice Galii, za Pireneje, gdzie mu ostatni cios zadaje, nawrócenie się króla Wizygotów — Rekarda, za sprawą i pod wpływem świętobliwej jego żony Rigonty. Lombardowie we Włoszech sami wracają na łono Kościoła i w VII wieku wiara katolicka, obejmuje znowu dawne granice świata rzymskiego, zaczyna przekraczać morze i Ren.
Świętobliwy mnich — Augustyn, głosi Ewangelię wśród Anglo-Sasów, gdzie znowu znakomita królowa Berta skłania do przyjęcia chrztu Św. swego męża Etelberta. Św. Bonifacy i św. Wilibord ewangelizują Germanów, również z wybitną pomocą, zdumiewającą wszystkich swą niebywałą wie¬dzą i wielkimi cnotami, św. Liobe.
Wcześniej już znacznie, bo w V wieku nawrócona przez św. Patryka Irlandia staje się ogniskiem i szkołą apostolstwa. Jej to misjonarze, stosując się ściśle do mądrych wskazówek i rad papieża Grzegorza Wielkiego, nie burzą świątyń pogańskich, lecz je przebudowują na kościoły, tym łatwiej rozszerzając prawdy świętej wiary. Wszędzie ich spotykamy, tak w Belgii, jak i w Czarnym Lesie, tak w Bretanii, jak i wśród Szwajcarskich Alp.
Kościół miał teraz przed sobą wolne pole działania, nadchodziła epoka pokoju i pomyślności, równocześnie jednak była to epoka wzmocnienia materialnego i napływu bogactw, a przez sam ten fakt, niosła ona w swym łonie myślowy zwrot ku ziemi, a więc — poniżenie!
Biskupstwa i opactwa, nawet większość parafii, zamieniły się na bogate prebendy, ku którym natychmiast zaczęły pełznąć wszelkie, przeżerane ambicjami, a chciwe złota, zaszczytów i władzy — osobistości. Dla wielu tych marnych ludzi, zakon i kapłaństwo przedstawiały po prostu karierę; znikało powołanie i miłość boża — ukazywała się chciwość, zazdrość.
Jednocześnie, wśród ciągłych kłótni i zatargów feudalnych, bogatych posiadłości kościelnych, intryg — zapomniano o Bogu i o życiu nadprzy¬rodzonym, widziano — ziemię i złotego cielca!... stanowić poczęły potężny polityczny atut. Zwłaszcza duchowieństwo świeckie mieszać się zaczęło osobiście do polityki i wywierało przemożny wpływ na rządy oraz na wybory władz i to wmieszanie się duchowieństwa do spraw państwowych, spowodowało coraz to silniejsze podpadanie episkopatu, pod władzę cesarzy niemieckich, którzy od r. 963 do 1059 igrać niemal poczęli z tiarą papieską!
Przez sam fakt wzbogacania się, tezauryzacji, Kościół podpadał pod władzę państwa; intrygi, przekupstwa, koterie, symonie wycieńczały go u góry — nieuctwo, brak powołania, zepsucie, chęć użycia i rozpusta, niszczyły u dołu! Dotąd Kościół przechodził straszne próby i prześladowa¬nia — lecz nie słabł, bo mordując i katując ciała hartowano dusze — teraz było stokroć gorzej — bo przy niebywałym dobrobycie straszna choroba, gangrena złota i zaszczytów wdzierała się do dusz samej kościelnej hierar¬chii. Sądząc znów po ludzku, można było mniemać, że Kościół Katolicki ginie!...
Świat jednakże nigdy nie ujrzy upadku Kościoła! Poszczególni ludzie mogą być głupi, źli, nikczemni — straszliwymi być mogą prześladowania, ohydne, podstępne, pociągające herezje — lecz Kościół jako istota i całość zawsze i wszędzie występuje jasny, świetlany, spokojny — bo Boży!...
Więc oto powstają szeregi odnowicieli, biorą się do pracy, zwalczają wykorzeniają zło i ledwie pół wieku mija, a Kościół znów stoi niewzru¬szony, wspaniały, oparty na swych wieczystych tradycjach. Do dzieła tego zabiera się przed wszystkimi innymi papież Klemens II, który przy pomocy cesarza Henryka III odnawia konstytucje, zaś Mikołaj II już w roku 1059 rozpoczyna potężną walkę z prawem inwestytury i tym samym podcina wszelkie zakusy świeckie. Grzegorz VII, a po nim Urban II, obaj mnisi ze słynnego klasztoru w Cluny, prowadzą dalej zaciętą walkę z władzą świec¬ką wyrywają papiestwo z rąk cesarzy i w miarę jak się uniezależniają zdobywają na nowo zaufanie ludów. Znowu narody wzywają Papieży na rozjemców i sędziów — na tych jedynych, którzy dają głos — Prawdzie!
Wojny, które niegdyś były jedynym celem barbarzyńskich ludów, a na¬stępnie stały się rzemiosłem feudalnych panów — stanowiły jednocześnie jedną ze straszniejszych plag ludności. A więc Kościół stara się zniszczyć te rządy krwi i żelaza, paraliżujące życie społeczeństw; kształci więc powoli ową militarną arystokrację i przekształca ją szybko w cudowną wprost instytucję. Instytucję chroniącą słabych i maluczkich, trzymającą w ryzach mocarzy, podnoszącą owe rzemiosło żołnierskie do doskonałości zakonnej — Kościół formuje — zachodnie rycerstwo! Dziś jeszcze sam wyraz „ry¬cerz" zawiera w sobie wszystkie najwznioślejsze cechy męskości i jest tym oczywistym dowodem, na jak wysokim poziomie stało katolickie rycerstwo.
Od r. 988 wprowadza Kościół wśród państw i narodów tzw. Rozejm Boży „Treuga Dei", a Urban II rozszerza jego znaczenie. Nie była to mrzonka mdłych umysłów o „powszechnym pokoju", nie była to też równa poprzedniej fikcja, zwana „rozbrojeniem" — lecz był to oparty na religij¬ności i wierze ogółu faktyczny szereg stałych zawieszeń broni na czas pewnych świąt — na pewne z góry oznaczone okresy roku; zawieszeń broni, podczas których panował faktyczny pokój, nieprzyjaciele spotykali się i widywali, ludność mogła krążyć między walczącymi, częściowo wojska wracały do domów. Takie rozejmy dawały czas dla pertraktacji, dla polu¬bownego ułożenia zatargów, dla zdania sobie sprawy z grozy wojennej i nabrania przekonania o możliwości wspólnego pożycia bez mordów, rzezi i grabieży.
Jednocześnie stara się Kościół zwrócić, owe wciąż burzliwe i skore do walki żywioły, ku obronie cywilizacji. Jak słusznie powiada Chesterton" wybucha w owym czasie pierwsza i zresztą jedyna, godna tej nazwy, re¬wolucja (bo wszystkie inne uważa on za rozruchy, ruchawki, grę spekulan¬tów politycznych na niskich instynktach tłumu) — otóż tą rewolucją jest międzynarodowy, ludowy, żywiołowy ruch pierwszej Krucjaty.
Islam, ów zacięły wróg chrystianizmu, wróg wszelkiej cywilizacji, wróg ducha — bo gdzie tylko islamizm zapanował, tam wszędzie następowało szalone obniżenie intelektualizmu, zanik twórczości cywilizacyjnej, paraliż sił społecznych; islam zagrażał całemu cywilizowanemu światu. My, Po¬lacy, wiemy coś o tej konieczności walki z bisurmanami i doskonale ją rozumiała dawna Polska — Polska Warneńczyków i Sobieskich, gdy broniła wrót Europy, gdy nawet wbrew chwilowym koniunkturom i interesom, walczyła w obronie Krzyża. Dopiero dzisiaj, pod wpływem liberalizmu i chloroformującej literatury Lotich i Farrerów, pod wyraźnym naciskiem żydostwa i masonów, ludy europejskie zatraciły instynkt samoobrony!
Wtedy, w okresie krucjat, cały świat katolicki ruszył do boju, o naj¬wyższe ideały ludzkości — rzeczywista i rzeczowa liga narodów całej katolickiej Europy stanęła w obronie — Chrześcijaństwa!
I tak nadeszły najwspanialsze czasy w historii świata, nadeszły wieki panowania sprawiedliwości, prawa i honoru, wieki poświęcenia i ofiary, wieki tryumfu ducha! Nadszedł okres historyczny, na samo imię którego — wszelkie sługi szatana — cały liberalizm, materializm i pozytywizm, cała ta, jawna już dla wszystkich, międzynarodówka doktryn zepsucia i zgnilizny — kurczy się jak pod dotknięciem rozpalonego żelaza, pieni, pluje jadem,
1 ') Chesterton, La Nouvelle Jerusalem.
wpada w szał wściekłości — nadeszły czyste, wzniosłe, heroiczne — Wieki Średnie!
Obyczaje, prawa, instytucje — cały lud i jego wodzowie, wszystkie społeczeństwa i rządy cywilizowanej ludzkości — wszystko było chrześci¬jańskie — katolickie! Nie rozdzielano wówczas człowieka na dwie części, by przeciwstawiać sobie — wierzącego zależnego od Kościoła do materia¬listy uległego dla państwa. Kościół i Państwo stanowili jedność, ale bez wzajemnego pomieszania , zaś wszystkie ich czyny — tak wspólne, jak i samodzielne, znajdowały jeden niezmienny, najwyższy łącznik, równo¬ważnik harmonijny, utrzymujący pokój i jedność, w wieczystym Prawie Bożym i jedynej religii .
Narody grupowały się dokoła Kościoła, tworząc potężny, zwarty blok — faktyczną (a nie doktrynerską Ligę Narodów) i jako takie stanowiły — Chrześcijaństwo. — Król nie był wasalem Papieża — nie dzierżył swej władzy z rąk Kościoła—lecz jako chrześcijanin był mu uległym. Obowiązki stanu, królewskie dekrety, polityka wewnętrzna, pokój czy wojna — zale¬żały przede wszystkim od Prawa Bożego — a tym samem od sądu Kościoła i Papieży. Bez wtrącania się do spraw państwowych — Papież, jako głowa Kościoła posiadał ipso facto najwyższą władzę moralną stał na czele i u szczytu wszelkiej hierarchii społecznej jako przedstawiciel i zastępca Syna Bożego na ziemi.
Epoka ta była wynikiem całej pracy ubiegłych stuleci, gdy, aby dokładnie przeprowadzić sprawę nawrócenia barbarzyńców, Kościół musiał zająć się całokształtem wychowania rodzin, społeczeństw, ludzkości; urabiając i kształtując dusze tych ludzi, samo przez się stał się on ich przewodnikiem. Jako jedyny przedstawiciel prawdziwej sprawiedliwości, obrońca i kierow¬nik porządku społecznego, silnie oparty o szerokie warstwy ludu i wznie¬siony ponad narodowości — był Kościół w tej wielkiej konfederacji na¬rodów: sędzią, opiekunem i rozjemcą.
W tych czasach głębokiej wiary i religijności znaczenie kar kościelnych w życiu przyrodzonym (bo w życiu nadprzyrodzonym znaczenie tych kar pozostaje niezmiennym i przykre muszą mieć niespodzianki, przy wejściu do „tamtego świata", ci wszyscy co dziś tak lekceważąco odnoszą się do klątw i obwarowanych karami zakazów!) było ogromnym, toteż Kościół ganił i karcił niesprawiedliwych lub rozpustnych monarchów, uprzedzał i uśmierzał zatargi, zabronił zbrojnych pochodów, a na szalę europejskiej dyplomacji rzucił cały ciężar swego niewzruszalnego autorytetu! Papiestwo gromiło tyranów i do stóp Stolicy Apostolskiej płynęły wszelkie skargi uciśnionych. Wszyscy liczyli na Papieża i wszyscy liczyli się z Papieżem.
Cały obraz tej moralnej potęgi widzimy z przebiegu jubileuszu koń¬czącego wiek XIII, który przekształcił się w rodzaj światowej apoteozy papiestwa. Przypływ pielgrzymów — tych prawdziwych pieszych pielgrzy¬mów spośród całego chrześcijańskiego świata, tak był wielki, iż Rzym w ciągu całego roku gościł w swych murach przeszło 200.000 stale zmienia¬jących się i wciąż nowych cudzoziemców. Kościół święcił wtedy jeden ze swych tryumfów i papież Bonifacy VIII, pomimo stałej niechęci i arogancji, jaką ku niemu wykazywał król francuski Filip Piękny, mocno byłby zdzi¬wionym, gdyby mu wtedy ktoś wyprorokował, jaki to wkrótce nastąpi straszliwy zwrot!
Zaledwie bowiem minęło lat parę, a oto, nie wiadomo właściwie dla¬czego, następny Papież już mieszka w Avignonie, jako upokorzony gość Filipa! Ambitny a małoduszny arcybiskup Bordeaux, wybrany pod na¬ciskiem króla francuskiego przez konklawe w Perugii, jako Klemens V, ulega swemu protektorowi i pod błahym pretekstem rozruchów nad Tybrem — nie udaje się do Rzymu, a pozostaje we Francji, zakładając Stolicę Apostolską w Avignonie. Co jeszcze gorzej, to że w ciągu dalszych sie¬demdziesięciu lat, siedmiu pod rząd Papieży Francuzów idzie za jego przykładem, brnąc dalej w tymże błędzie.
Historia miała prawo być surowąw swych wyrokach dla tych ludzi, lecz ta historia, którą nas karmią, którą wykładają w szkołach — jest nie¬sprawiedliwą i fałszowaną! Prawdą jest, iż dwór Avignonu, jak zresztą wszystkie inne dwory w tej epoce, popadł w przesadny przepych — lecz jest fałszem świadomym i umyślnie rozpowszechnianym, jakoby upadł aż do rozluźnienia obyczajów. Prawdąjest też, iż dla władzy królewskiej Papieże owi aż nadto byli łagodni i pobłażliwi — lecz jest fałszem równym poprzed¬niemu, że byli ślepymi narzędziami królów!
Najgorszym ze wszystkiego było to, że pozycja papiestwa stała się niewyraźną, bo chociaż byli oni faktycznie niezależni, lecz dla innych narodów Papieże avignońscy wydawali się być wasalami Francji, a tym samym tracili możność wpływu na całość Chrześcijaństwa. Co prawda, rozwinęli wówczas silnie akcję misyjną na Indie i Chiny — lecz tracili niezależność konieczną dla kierowników Kościoła.
I oto w czasie, gdy pozycja zdawała się być nierozwiązalną, gdy w Rzy¬mie panowała anarchia, a głosy całego świata ubolewały nad owym „Ba¬bilońskim wygnaniem" papiestwa, dwie słabe i zamknięte w kontemplacyj¬nych klasztorach zakonnice: Św. Brygida i św. Katarzyna Siennejska, posta¬nowiły wyrwać papiestwo z ukrycia Avignonu . Wyraźnie pod natchnie¬niem Bożym, w ciągu szeregu lat służą one proroczymi słowy Kościołowi, wymawiają papieżom ich słabość, modlą się i proszą aż dopięły wreszcie celu. Lecz zło tak już było groźnym, że zaledwie w r. 1373 Papież wrócił do Rzymu, gdy nowa tym razem katastrofa zwaliła się na Kościół:
Wybrany, po śmierci Grzegorza XI — papież Urban VI, człowiek rzadkich przymiotów ducha — lecz może zbyt szorstki i twardy — po¬sunięciami swymi dążącymi do reformy dyscyplinarnej i obyczajów, tak dalece obruszył liczne bardzo w owym czasie grono kardynałów fran¬cuskich, iż przy politycznym nacisku królów Francji i Neapolu — wybrali drugiego papieża, który pod imieniem Klemensa VII zasiadł w Avignonie. — Od tej chwili, przez trzydzieści pięć lat, Kościół zda się, jest rozdarty: jeden papież w Rzymie, drugi w Avignionie — była nawet chwila, iż było ich trzech! Każdy mianował swoich biskupów i opatów, więc w tej diecezji było dwóch biskupów, tam znów w klasztorze dwóch przeorów; Francja, Hiszpania, Szkocja trzymają za Avignonem — Anglia i Niemcy za Rzy-mem. Zamieszanie umysłów powszechne, zupełny upadek autorytetu pa¬pieży, natychmiast zjawiają się sekciarze: Huss w Czechach, Wiklef w An¬glii, Valdo we Francji i Niemczech. Dziwaczne sekciarstwo podważające również wiarę jak i porządek społeczny, męczące umysły, wypaczające sumienia. Nie trzeba jednak zapominać, iż rozdartą była tylko hierarchia kościelna — lecz Kościół w swej istocie dogmatycznej, zasadach wiary i prawdy, stał nietknięty, nienaruszony. Tam, gdzie nie sięgały wpływy Francji lub intrygi cesarstwa, tam panował spokój. Właśnie Polska w tej epoce nie brała udziału w zatargu; Polska wtedy chrzciła Litwę — gromiła na polach Grunwaldu zdeprawowany przez prusactwo zakon Teutonów!
Wreszcie w r. 1413 sobór w Konstancji zdaje się, iż zwróci spokój Kościołowi, popełnia jednak nowy błąd. Oto sobór nadużywa swej roli doradcy, stawia się w pozycji prawodawczej i władzy naczelnej, stawia siebie ponad Papieża. Tym samym zamienia się na rodzaj parlamentu zastępującego osobistą władzę papieży i jako taki, przez dotkliwie nam znaną niemoc parlamentarną, uniemożliwia przeprowadzenie naprawy us¬troju na nowe półtora wieku. Zamiast rządzenia — gadanie, spory partii, intrygi, roboty żadnej, ciągłe sprzeczności rozporządzeń—pustka duchowa. — Dopiero sobory Laterański i Trydeński stają na wysokości zadania: papiestwo powraca do pełni używania swej najwyższej władzy, prawo jest jedno i ma swe oparcie .
Jakżeż w tym całym chaosie odkryć winowajców, jak rozłożyć odpowie-dzialności? Bez uciekania się do uniewinnień i usprawiedliwień przyznać należy, że chaos był wówczas powszechnym, i to tak w Kościele, jak i poza nim, a raczej zwłaszcza poza nim! — Kościół katolicki na tle ogólnym nie tworzy plamy, a przeciwnie, świeci resztkami porządku i ładu. Cóż bowiem się wtedy działo na całym świecie?...
Cała Europa — od Wschodu do Zachodu w ogniu i wojnie: Bizancjum pada pod ciosami Turków, we Francji wojna stuletnia, w Hiszpanii ekster¬minacyjna wojna z Maurami, Cesarstwo rozdarte wewnętrznymi walkami, wszędzie bunty, zamieszki, rzezie. Toteż od dnia gdy Leon XIII otworzył archiwa biblioteki Watykanu, dla wszystkich uczonych i historyków całego świata — historia sąd swój co do postępowania ówczesnych papieży zmie¬niła zasadniczo. Mówię, historia prawdziwa — ta oparta na dokumentach, a nie ta, co podawana jest na pokarm duchowy dla „inteligencji"... U nas niestety — historia, jak i wszystkie inne nauki, trzyma się uparcie kłamstw liberalnej szkoły, ateizmu i materializmu z połowy XIX wieku, i przy zupeł¬nie już jawnym współdziałaniu p.p. masonów z dzienników radykalno-libe- ralnych stara się wpajać bezwyznaniowość w społeczeństwo. Wystarczy rzucić okiem na podręczniki szkolne historii, na polecone wypisy literatury, na prace i systemy filozoficzne wykładane w naszych szkołach, by zrozu¬mieć — cały ogrom nieuctwa i doktrynerskiej ciemnoty, siłą wszczepianej w głowy naszych dzieci!
Prawdziwymi i jedynymi winowajcami rozkładu, jaki zakradać się po¬czął do hierarchii kościelnej owych wieków, są, tak u nas wychwalani — humaniści. Słusznie twierdzi Mikołaj Bierdiajew, iż wszystkie klęski, nie¬szczęścia i całe zepsucie, jakie spadło na świat w ciągu ostatnich pięciu wieków — to dzieło humanizmu, a zaś ostatnim jego owocem jest dzisiejszy
—   bolszewizm .
Cała ta ówczesna literatura i filozofia — zapominając o Bogu, a zwra¬cając się ku ludzkości, dawała człowiekowi doktrynę zmysłową i racjona¬listyczną tworzyła sceptycyzm i rozgrzeszała rozpustę! Mówię tu naturalnie
0   „tej" literaturze, w której dziś tak gustują — mówię o takim Boccacio, a nie mam na myśli geniuszów chrześcijańskiego ducha —jakim był Dante.
—   Filozofie pogańskie, sprzyjając rozluźnieniu obyczajów, rozpowszach- niały się bardzo szybko, pociągając ludzi urokiem greckiej zmysłowości,
1   tą drogą humaniści wywierali wpływ na prawodawców. Zamiast prze¬kształcić, zastosować do nowych warunków zwyczajowe, a życiowo mądre miejscowe prawa — odrzucono je w całości, przyjmując natomiast kodeks pogańskiego Rzymu i tym samym do obyczajów zasady absolutyzmu i wszechwładzy świeckiej
Było to po prostu formalne zaprzeczenie głównych zasad, na których opierało się całe Chrześcijaństwo.
Natychmiast też polityka odłączyła się od Ewangelii i poszła za wska¬zówkami potwornego swego mistrza Machiavela: państwa emancypowały się, szły samodzielnie za swymi politycznymi czy ekonomicznymi — ego- izmami, opuszczały kierującąje rękę Kościoła. Sąjeszcze katoliccy monar¬chowie — ale już nie ma katolickich rządów i laicyzm rozpoczyna swą fermentacyjną czynność wśród rad koronnych i parlamentów.
Od tego czasu, wszystkie państwa zasadę laicyzmu umieszczająw swych konstytucjach, głoszą coraz to wyraźniej rozdział Kościoła od Państwa, a jednocześnie starają się, jakby cichaczem, niby lewą ręką uchwycić się opory Kościoła za pomocą konkordatów — bez których, wbrew głośnym wrzaskom panów radykalnych liberałów — obejść się nie mogą!
Rozkład formując się na podłożu wysokiego intelektualizmu, na szczꜬcie dotknął tylko wyższe warstwy; w owych klęskowych latach ogół ludu zachowywał jeszcze wiarę. Tam też rozwijała się działalność tzw. „trzecich zakonów", zwłaszcza franciszkańskich, i dawała wspaniałe rezultaty; z tych tercjarskich grup czerpiągłówny zastęp swych członków wszystkie związki i cechy, one to stanowią ostoję gmin. Religijność mas nabierała coraz więcej zrozumienia liturgicznego życia, coraz to silniej promieniowała ku górze na sfery wyższe; pielgrzymki do miejsc świętych, do znakomitych klasztorów, do stolicy świata — Rzymu, dochodzą w tych czasach do nieznanych nam dzisiaj rozmiarów — tłumy zaczynają żądać wiary!  Wtedy to pojawia się słynne na świat cały dzieło pod tyt. „O naśladowaniu Chrystusa", świad¬czące o głębokości tej wiary i o znajomości doktryny katolickiej wśród czytających mas. — W każdym też kraju spotykamy w tej epoce wielkich świętych, biorących udział w życiu tłumów, w ich troskach i niedoli.
Lecz te potężne światła świętości nadawały tylko więcej kontrastu ciem¬nym stronom życia. Reforma soboru Trydenckiego tak była długo odkładaną przez zliberalizowane sobory, przez intrygi panujących, wreszcie przez nową wielką ofensywę islamu, że można by sądzić, iż przyszła za późno!
Jako prawdziwy geniusz zła zjawia się na arenie świata przewrotny i rozpustny — Luter. Korzystając z panującego chaosu stosunków, swoją ostrąa zjadliwą wymową porywa te powszechne oczekiwanie, i hasło, które było na wszystkich ustach, bierze na swoją wyłączną korzyść: zamiast reformy — tworzy Reformację! Luter, który był wcieleniem pychy i zaro¬zumiałości, pociąga swą wymową tłumy, robi to — co zrobił Lucyfer z aniołami, odrywa ducha od Nieba, a wtłacza w Ziemię, wnosi dowolność komentarzy w doktrynie, subiektywizm religijny, wyzwala człowiecze ,ja" zrywając wszelkie więzy zasad i autorytetu. Od tej chwili owe protestanckie ,ja" przejawia się wszędzie; w obyczajach, w tradycji, w stosunkach spo¬łecznych, a przede wszystkim w polityce, gdzie dla ulżenia sobie zadania, Luter dotychczasowy autorytet Kościoła przekazuje rządom!
Zaraz też podstępnie występować zaczynają pośrednicy, pragnący jak¬oby „pogodzić" protestantyzm z Kościołem; nęcące są propozycje zwłasz¬cza w tych ciężkich czasach, ale ukrywają w sobie zbyt wyraźny podstęp. Chodzi o to, by Kościół zrobił choćby najdrobniejsze ustępstwo w swej doktrynie — aby potem wypaczyć ją do reszty! — Lecz Prawda może być tylko Jedyną—jak Jedynym jest Bóg, toteż Sobór Trydencki nie zgadza się na żadne pakty i kompromisy — stanowczo nie pozwala naruszyć dogmatów i otwarcie, heroicznym cięciem — oddziela zgangrenowane części od ca¬łości Kościoła. Prawdziwie wielka sanacja moralna zostaje przeprowadzo¬ną.
Natychmiast, jak nagłe przebudzenie z ciężkiego snu, przychodzi otrzeź¬wienie, budzi się wszędzie duch religijny, fala apostolstwa i misji jest tak wielką, iż wymaga stworzenia przy dworze Watykańskim nowego m mis¬terium: założoną zostaje wspaniała w swych owocach, kongregacja „Propa¬ganda Fide"! Powstająnowe zgromadzenia religijne, i zakony, a na ich czele kroczą zreformowani przez Św. Teresę i Św. Jana od Krzyża — Karmelici i założeni przez Św. Ignacego — Jezuici. Wśród tych ostatnich, zaraz w czołowych szeregach spotykamy naszego Św. Stanisława Kostkę, a nieco później proroka narodowego — Piotra Skargę!
Cała kula ziemska pokrywa się siecią misji i kwiaty krwi męczeńskiej wykwitają na wszystkich lądach. Wzmożenie się autorytetu Kościoła jest tak wielkie, iż nawet nowa herezja—Jansenizmu nie śmie otwarcie przeciw¬stawić się Rzymowi, lecz ukrywa się i tai!
Na gruncie ściśle politycznym stan Kościoła nie był jednak świetnym. W ślad za humanizmem i Lutrem przyszedł na Europę okres despotyzmów rządowych i absolutyczni królowie, rozpoczynający właśnie walkę o hege¬monię w Europie, lekceważą sobie głos Kościoła. Na przemian bigoci lub rozpustnicy, królowie zwracają się ku papiestwu tylko wtedy, gdy tego potrzebuje ich przewrotna dyplomacja. Znaną jest zresztą powszechnie używana w ówczesnych radach koronnych, lokucja: „całujmy nogi Papieża — lecz zwiążmy mu ręce"!
Despoci nie mogą się pogodzić z władzą duchowną Rzymu, nie mogą znieść myśli, iż kraj w którym rządzą jest tylko prowincją Chrześcijaństwa i dążą do tego, by z katolicyzmu utworzyć wydział własnej administracji, by użyć go jako broni politycznej. Wzór krajów protestanckich, gdzie monarcha jest głową kościoła, gdzie jak u Rzymian, przekształca się niemal na najwyższego kapłana, jest dla tych królów nazbyt nęcącym. Pod tymi wpływami tworzą się „kościoły narodowe", wyzyskujące uczucia patrioty¬czne ludów, odszczepieństwa, grające na cechach narodowych, podnoszące zwyczaje ludowe do wysokości liturgii, a przede wszystkim starające się podkopać władzę papiestwa. Powstaje więc Gallikanizm za Ludwika XIV we Francji, Józefinizm w Austrii, a małe, bez swoistych nazw karzełki tych schizm w Hiszpanii, Portugalii, Toskanii, Neapolu. — Znajdują się bowiem i biskupi, boć karierowicze spotykają się wszędzie, którzy gwoli własnemu wywyższeniu pomagają królom w tym występnym dziele ; mnożą się więc kościoły narodowe, a jak z bliska taki kościół wygląda, możemy łatwo sobie zdać sprawę, obserwując dzisiaj u nas wszelkich Hodurowców i Kozło- witów.
Kara Boża nie dała na siebie długo czekać; owe jakoby o wielkiej potędze mocarstwa, toczone były przez wewnętrznego raka, przez grzyby moralnej zgnilizny liberalizmu, rozkładane przez fatalną filozofię Kartezjusza, która jako dopełnienie umysłowości Lutra, prowadziła wprost do najprzewrotniej- szego szkodnika ludzkości, jakim był Rousseau. Zamiast powoli rozsypy¬wać się, podobnie jak w ciągu wieków padał Rzym, mocarstwa neoabso- lutyzmu runęły nagle — zmiecione huraganem czerwonej rewolucji.
Powodzenie, jakie miała rewolucja, co jak ogień w prochowni, w jednej chwili objęła całość cywilizowanego świata, nie było ani skutkiem i owocem dawnych rządów, a tym bardziej czasów feudalizmu, ani nadzwyczajnej organizacji, prowadzącej rewolucję masonerii i żydostwa. To powodzenie było wywołane faktem, że organizmy państwowe zamiast dojrzeć, zgniły na pniu — toczone powolnie przez wszystkie antykościelne doktryny — od Albigensów i Katarów począwszy, poprzez humanistów Odrodzenia aż do filozofujących liberałów XVIII wieku. Pod pierwszym dotknięciem nie¬zadowolenia tłumu, ówczesny świat polityczny opadł jak zgniłe jabłko.
W ostatnich czasach obserwowaliśmy analogiczny zupełnie wypadek w Rosji, która w przeciągu paru miesięcy, z państwa o wybitnie absoluty- czno-teokratycznym ustroju, padła w otchłań bolszewickiego chaosu. Bar¬dzo trafny psychologiczny rozwój tych wypadków podaje w swej pracy „Fołosofja nierawieństwa" rosyjski filozof M. Bierdiajew; nadmienić zresz¬tą trzeba, że praca ta jako wybitnie antydemokratyczna pozostaje niemal nieznaną.
Co nas tu winno głębiej zastanowić, to fakt, iż właśnie ta rewolucja, córka liberalizmu, kierowana przebiegłą ręką organizacji masońskich i żydostwa, stała się narzędziem uwalniającym Kościół od zależności cezaryzmu i po¬zwoliła mu następnie, drogą konkordatów, posiąść z powrotem wszystkie kościoły narodowe. W ciągu samego XIX wieku zawarto przeszło trzydzieś¬ci umów konkordatowych; mocarstwa jedne po drugich zmuszone zostały do nawiązywania stosunków dyplomatycznych z Watykanem, jedne po drugich idą do Canossy!
Co pewien okres, pod wpływem dorywających się do władzy radykałów, jak znarowione konie „stają dęba", zrywają stosunki, chcą zgnieść wolność Kościoła; czując się mocnymi politycznie, stojąc u szczytu potęgi — zaczy¬nają prześladować Kościół, wypędzają zakony, urządzają kulturkampfy — aby po kilku, najwyżej kilkunastu latach poniósłszy ciężkie, nieraz nie¬obliczalne straty — udawać znów pokorę i prosić o konkordat. Mamy przykłady Niemiec, Austrii, Francji — a obecnie Włoch. Trzeba być grun¬townie nieinteligentnym, lub równie gruntownie człowiekiem złej woli (normalnie: przekupionym przez żydostwo), aby tej prawdy nie widzieć i zaprzeczać jej!
W r. 1868 otwiera się w Rzymie Sobór Watykański, i wbrew dotych¬czasowym zwyczajom żadne mocarstwo nie zostaje nań zaproszone, co oznacza wyraźnie zupełne już wyzwolenie się Kościoła spod wpływów polityki państw świeckich.
Dnia 20 września 1870 r., wykorzystując wojnę francusko-niemiecką i odwołanie wojska katolickiej Francji, chroniącego Rzymu, międzyna¬rodówka masońska wykonała zamach na resztę państwa Kościelnego. Za¬mach ten, okryty płaszczykiem nacjonalizmu, miał, w zamiarach jego twór¬ców, być ciosem śmiertelnym dla Kościoła! W swojej krótkowzrocznej ludzkiej polityce, w swym zaślepieniu nienawistnym do wszystkiego co z Boga pochodzi — myśleli Karbonarzy z Garibaldim na czele, że zajmując Rzym, zabierali, konfiskowali — Kościół — ale świat cały ujrzał obraz wręcz tym zamiarom przeciwny!
Oto znaczenie Papieża, tego więźnia Watykanu, „prestiż" Stolicy Apos¬tolskiej — podnosi się natychmiast do nieznanej dotychczas wysokości. Odrywa się od małostkowej polityki, obejmując niepodzielnie władzę dusz. Ślą ku niemu swych posłów, otwierają ambasady nawet schizmatycy i po¬ganie; nawiązują stosunki dyplomatyczne kraje protestanckie i mahome¬tanie!  Następuje szereg Papieży, ludzi rzadkiej świętobliwości i rozumu: Pius IX, Leon XIII, Pius X i z wysokiej Stolicy Piotrowej raz po raz rozlega się głos wskazujący drogę, oświetlający zawiłe społeczne sprawy, przestrze¬gający przed czającymi się wrogami, głos stanowiący najwyższy autorytet w swej dogmatycznej nieomylności!
Aż wreszcie wybucha „wielka wojna" 1914-1918 r. i jako wyraźny dopust Boży pada na świat cały, ten świat zmaterializowany, przesycony burżuazyjnym liberalizmem i pozytywizmem, wychowany w ateistycznych „państwowych" szkołach i wszechnicach. — Nienawiść do Kościoła na¬biera wyrazu, gdy widzimy, jak wojska niemieckie, rosyjskie... i inne — niszcząz premedytacją, a pod pozorem strategii, przeszło 10.000 kościołów i klasztorów, jak palą katolickie biblioteki, wysadzają w powietrze dru¬karnie, rozstrzeliwują i więżą księży! Widzimy też obraz tej obłudy, gdy też same państwa ślą raz po raz tajnych posłów do Watykanu, prosząc o pośred¬nictwo. — Ta światowa wojna to owoc „cywilizacji" świeckiej XIX wieku i jest ona tej cywilizacji historyczną plamą; ta wojna i wszystkie jej okrop-ności, pożogi, zbrodnie, deprawacja całych pokoleń, to owoc „pracy" — bezwyznaniowego nauczyciela!
Ale ta straszliwa wojna i ciągnąca jej śladami rewolucja — wywołuje znowu odrodzenie ducha w Kościele; już może nie ilościowo, jak w po¬przednich wiekach, ale za to jakościowo. — Zaczyna się podczas wojny i trwa nadal coraz to wyraźniejsza selekcja wśród wiernych. Znowu płyną fale misjonarzy na świat cały — znowu pojawiają się szeregi świętych i męczenników.
Coś co tchnie powiewem dni ostatecznych, coś w czym ucho zda się łowić daleki odgłos trąb archaniołów!... Coraz to wyraźniej występować zaczyna rozdział wiernych od niewiernych. Zarysowuje się szczelina — może się mylę — lecz rysa zdaje się rozszerzać z dnia na dzień — może lada chwila a stanie się przepaścią, odgraniczającą wiernych katolików, od tego wszystkiego, co letnie, obojętne, co miota się w karierach, żyje duchem świata i duchem książęcia jego — Szatana!
Zbliża się chwila najwyższej wagi w życiu ludzkim, chwila, w której świat dzisiejszy opowiedzieć się musi, i to nie słowem, polityką lub gestem
—   a życiem całym, życiem dnia każdego i każdej chwili, opowiedzieć się musi bożym li jest — czy szatańskim!
Nad tym to światem, splątanym w gordyjski węzeł intryg czy interesów
—   narodów, partii czy pasożytów — nad dzisiejszym chaosem życia, promieniując coraz to większym blaskiem Prawdy i Prawa, stoi na niewzru¬szonej skale, chroniąc nietykalności dogmatów — Stolica Piotrowa!
Rzuciwszy raz jeszcze okiem wstecz na ten dwudziestowiekowy, prze¬pełniony wypadkami okres historii, który tu w paru słowach starałem się streścić — widzimy wszędzie i zawsze, jak z najcięższych prób i trudności, z najgęstszych mroków i oparów — wychodzi Kościół Katolicki tylko wyższy, potężniejszy — światlejszy. Widzimy, jak wśród tego morza chmur stoi on niewzruszony, wsparty na niezmiennych dogmatach i wznosi wy¬soko ponad to kotłujące się morze swe wysmukłe wieżyce — Prawdy!
Widzimy jednocześnie, że wśród tego oceanu przemijającego życia ludzkości — Kościół żyje życiem nieśmiertelnym, a w nim żyje Chrystus, który zwalczył śmierć — Chrystus Bóg Miłości!
Chociaż więc nadchodzi już książę tego świata, otoczony niezliczonymi hufcami swych sług i najmitów, chociaż największe potęgi piekieł zdają się dziś wypełzać z otchłani czasu, by zalać ostatecznie świat—to my, katolicy, trzymając się zgodnie w murach Kościoła, wiemy, że ocalejemy, bo mury te osobiście zbudował Bóg-Człowiek, zbudował na skale i zapewnił nas, iż nawet bramy piekielne nie przemogą ich!...

Wolność i wola

Mowa ludzka rozmaite posiada słowa! Jedne mająjakiś dźwięk spiżo¬wych dzwonów, szczęk mieczów rycerskich lub echo gromu; słowa, co jak wina stare, krew burzą w żyłach i męczą umysły! Są inne, co zda się kołyszą i usypiają grając pieśń bezmiaru; są słowa, które ogień rzucają w piersi, a krwią zaćmiewają oczy, inne znów zimne jak stal sztyletu! Słowa to jak świat stare, a jednak wciąż nowe — znane wszystkim pokoleniom, a wciąż jeszcze odkrywane!...
Pierwsze z nich, dumne, wyniosłe, o rycerskim połysku, nieraz przepo¬jone zapachem buntu — częściej podłożem bezczelności i zuchwałości — słowo drgające jak pobudka, odurzające umysł, bo zdawać by się mogło, że zrodzone ze wspaniałomyślnej zuchwałości — dąży po laury chwały! Słowo upajające tłumy, rozniecające zapały — porywa ono masy i rzuca je w ob¬jęcia obłędu, a często — zbrodni. Słowem tym — Wolność!
Drugie jest ciche, melodyjne, tęczowe jak miraż ideału — porywa serce, pieści, kołysze, upaja — lecz nieraz rzuca je wnet w ramiona rozpaczy, wiedzie z piosnką wesołą ku mrokom dramatu, wiąże idyllę z tragedią, a słowem tym Miłość!
A tuż za tymi dwoma wysuwa się trzecie, twarde, suche, zimne — bezwzględne — Pieniądz!
Pisząc o wolności, by rzecz lepiej pojąć, uwypuklić i jaśniej przedstawić — tamte dwa słowa też dodać trzeba, bo wolności woli, miłości i zdobyczy materialnych wiążą się ze sobą i przenikają się.
Te trzy słowa, to jakoby trzy ozdobne szkatułki, w których pomiesz¬czamy trzy naturalne siły, by pod kierownictwem rozumu mogły człowieka ożywić; to równoważniki trzech zasadniczych potrzeb: bytu, miłości i po¬siadania, a które zwichnięte przez grzech pierworodny przekształciły się w pychę, zmysłowość i egoizm! Potrzeby zmieniły się w żądze i na tej grze żądz ludzkich nabierają słowa wspomniane cały swój przepych pociągający tłumy, swą magnetyczną dla słabszych umysłów, siłę. Słowa te dotykają najbardziej ukrytych nerwów natury ludzkiej.
Te parę słów o wolności kreślę — bo wolność, to wyraz wypisany na krwią zbroczonych sztandarach całych pokoleń naszych ojców i dziadów; bo wolność, to niemal organiczna część duszy Polaka! Ale też i dlatego piszę, że wolność u nas właśnie niezmiernie łatwo zamienia się w samowolę; bo nic łatwiej nie zniszczy naszej wolności — wolności naszej Ojczyzny, jak właśnie jej nadmiar, nadużycie tego hasła, sponiewieranie przez złe użycie naszej wolnej woli!
Zaraz też na wstępie zaznaczyć należy, iż w potocznej mowie o wolności zbyt często łączymy znaczenie tego słowa z pojęciem niezależności. Zresztą w dosłownym nawet znaczeniu w sprawach życia politycznego w dysku¬sjach społecznych — wyraz wolność oznacza wprost niezależność i tym często wprowadza się w błąd nie wyćwiczone w ścisłym rozumowaniu umysły.
W świecie socjalizmu i anarchii, w świecie liberalizmu i radykalizmu, w tym świecie, co zdawać się może, iż coraz potężniej i bezwzględniej ogarnia ziemię, a już niemal niepodzielnie rządzi naszymi stosunkami — okrzyk „niech żyje wolność!" — upodabnia się, jak echo dalekie do innego, niepomiernie potężniejszego okrzyku: „non serviam!", który się wydarł na początku czasów z pychą rozpartej piersi szatana! Był to ów pierwszy bunt, pod hasłem wolności i odtąd wszystkie rewolucje świata, wszystkie te, które były i te, które będą, aż do skończenia czasów, owe podstępnie i przewrotnie rzucane hasło, wypisywać będą na swych plakatach!
Wszelkie rodzaje agitatorów, wszyscy kierownicy strajków, wszyscy łaknący popularności oszuści polityczni —jedną wciąż tłumom powtarzają obietnicę, mówiąc o wolności i emancypacji, a wiodąc je niechybnie do najstraszniejszej niewoli i arbitralnego nacisku! Już historyk i znany wol- nomyślny filozof Taine, któremu chyba nie katolicyzm dyktował słowa, powtarzał często, iż: Jakobini zręcznie podsuwają tłumom tyranię — pod etykietą wolności".
Zdarzają się wypadki, gdy katolicy nie mogąc znieść nacisku i upoko¬rzeń, zaślepieni gniewem — rzucająsię do boju z wrogami, a wtedy również słowo „wolność" jest ich hasłem. Takie zbiorowe odruchy widzimy w his¬torii, widzimy i dziś podobny kryzys, grożący wyraźną schizmą, w obozie „Action Française" we Francji, lecz te odruchy buntu zawsze były i są przez Kościół potępiane; bo, jak powiada Baumann: „najwyższym rodzajem wol¬ności jest doskonałość w posłuszeństwie!"22
Prawdziwa wolność katolicka, to ta, co drogą ładu i prawa postępując, niesie, oświecając ludy, pochodnię chrześcijańskiej miłości, gdy wolność liberalna chwyta też samą pochodnię, by niąświat podpalić — bo liberalizm, będąc Mentorem wolnej myśli, jest faktycznym twórcą bolszewizmu!
Wolność prawdziwą daje tylko Bóg, a broni jej tylko Kościół Katolicki — w szaty wolności, jak wilk w skórę barana, przebiera się szatan, a hasłami jej oślepia ciemne tłumy międzynarodowa Masoneria!
Ale temat wolności, przeniesiony na grunt polityki całego świata, to tak obszerne pole badań, iż nawet pobieżnie trudno go ująć w ramki tej małej rozprawki; przejdę więc do zagadnienia wolności w zakresie życia jed¬nostek, do tej, co wiąże się nierozerwalnie z faktem wolnej woli — czło¬wieka.
Tu także słowo wolność, w olbrzymiej większości wypadków, wydaje dźwięk ostry, zgrzytający buntem!
Obrazki tej samowoli, tego buntu swego ,ja" przeciwko wszelkiej wła¬dzy i prawu, obserwować możemy wszędzie i codziennie. Ten bunt we¬wnętrzny wykrzywia już usta rozkapryszonego dziecka, tak często widy¬wanego na ulicach i w parkach naszych miast, gdy tupiąc nóżkami, woła przez łzy do matki lub niańki: „Nie chcę! Nie! Nie!..." Tu spoczywa początek nauki samowoli, a wina całkowicie obciąża rodziców, nie umiejących lub nie chcących zająć się wychowaniem dziecka.
Ten sam bunt, ale już groźniejszy w swych skutkach, bo kładący już wyraźne piętno na duszach społeczeństwa, widzimy w słowach i czynach sztubaków szkolnych, uczni gimnazjalnych — krytykujących nauczycieli, drwiących z wszelkiego rygoru, wciąż naruszających prawidła życia szkol¬nego lub wałęsających się w towarzystwie równie „wychowanych" pensjo¬narek, po kinach, parkach i alejach. — Młodzież ta przechodzi potem do względnej samodzielności uniwersytetów, zapełnia knajpy i domy publicz¬ne, rzuca się w bagno politycznych intryg, bo takąjest ich wola, a wola ta nie zaznała hamulca. — Tu znowu wina nie leży po stronie młodzieży — lecz hańbą okrywa systemy liberalnej pedagogiki i liberalizm społeczeń¬stwa.
Jeszcze częściej, niemal na każdym kroku widzimy później ten sam bunt u dojrzałego człowieka: w krytyce i nieposzanowaniu władzy, w dowolnym komentowaniu praw Kościoła i dogmatów, w tysiącznych odmianach „własnych", „nowych", „wolnych" czy „wolnomyślnych" poglądów filo¬zoficznych, zawsze stosujących się do żądz swojego, ja", do przejściowych
^ Baumann, La Paix du septieme jour, str. 48.
nastrojów czy humorów. Słyszymy głos tego buntu u tych wszystkich mal-kontentów życiowych, u tych „pragnących użyć życia" mężów czy żon, którym nie podobają się elementarne obowiązki małżeńskie, zwane po¬wszechnie „kajdanami". Słyszymy usprawiedliwianie tego buntu, uniewin¬nianie jawnego zła i zbrodni, w oklepanych zdaniach: „to jest dziś przyjęte ogólnie", „naraziłbym się na śmieszność", „tak wszyscy myślą" — a z od¬cieniem zaciętości i złości: ,ja tak chcę!" „Przecież jestem wolny...".
Mówiąc o wolności moralnej, nadużywa się zawsze znaczenia słów, zawsze się gmatwa pojęcie i nazywa wolnością — niezależność lub sa¬mowolę!
Powiadam wyraźnie: „wolność moralna", boć wszak jest jeszcze inna, zewnętrzna, wolność fizyczna, społeczna, wolność i swoboda ruchu i czynu, bez przeszkód i zdawania rachuby innym; ta wolność, która polega na braku przeszkód i urzędowych trudności, na braku przymusu, nie mieszaniu się państwa do spraw prywatnych obywateli. Jest to po prostu antyteza niewoli — pełna wolność obywatelska, jak np. w niektórych Stanach Ameryki Północnej lub Kanady — w przeciwstawieniu do niewolnictwa murzynów lub obywateli krajów, o ustroju więcej lub mniej socjalistycznym.
W tym dziale wolności jest też wiele odmian i odcieni, biorąc chociażby wolność słowa i prasy — polegającej na swobodnym mówieniu i pisaniu prawdy, ale prawie zawsze wyzyskanej przez najciemniejsze dziennikarskie elementy do rzucania oszczerstw, rozsiewania plotek i żerowania na naj¬niższych instynktach tłumu, przez skandal!
Wolność moralna, to jest wolna wola w wyborze zła lub dobra, to ta najwyższa wolność wewnętrzna, której nikt i nic odebrać człowiekowi nie jest w stanie. To wolność wobec obowiązku, ta, o której powiada Pismo Święte: Bóg położył „przed człowiekiem żywot i śmierć; dobro i zło; co mu się podoba (wybrać) będzie mu dano" .
Tej to moralnej wolności zaprzeczał zawsze poganizm, stawiając prze-znaczenie w liczbie bóstw; zaprzeczył istnieniu wolnej woli Mahomet — ustanawiając zasadę fatalizmu i zaprzeczyli Luter i Kalwin, wszyscy dawni i dzisiejsi liberałowie i materialiści — twierdząc, pod wymownym pretek¬stem tzw. „konieczności", iż są ludzie stworzeni do zła — tak jak inni stworzeni sądla dobra! Ucząoni, że sama natura z nieprzepartąsiłąpopycha jednych ludzi do rozpusty, a innych do cnoty; że moce instynktu, atawizmu, wpływy otoczenia — są ponad wolną wolę, więc ponad wolnością — a wobec tego walka z nimi jest bezcelowa!
Wolną wolę, moralną wolność uznaje i broni jedynie Kościół Katolicki, przez swoją filozofię, doktrynę i tradycję; zaprzeczają jej wszelkie inne rozpaczliwe i niemoralne doktryny, tak dziś usilnie rozpowszechniane przez tanie wydawnictwa — popierane i chorobliwie analizowane przez świecką psychologię i filozofię. Ponury finał tego zaprzeczenia widzieć możemy codziennie na salach kryminalnych sądów — lub na cmentarzach samo¬bójców!
Wolność wewnętrzną człowieka, samą istotę wolnej woli, znacznie jest łatwiej odczuć doświadczalnie, niźli uzasadnić i wykazać słowami. Należy samemu myślowo przeprowadzić ten proces działania wolnej woli, aby go pojąć i przekonać się wewnętrznie o bezwzględnym jej istnieniu.
Więc mając coś uczynić — namyślam się, obliczam i ważę wszelkie dane, wszystkie znane mi pro i contra, zanim zacznę działać; najczęściej dzieje się to tak szybko, że nie zdajemy sobie sprawy z całego tego procesu, lecz w sprawach ważniejszych ta wewnętrzna rozwaga jest bardzo wyraźną i częstokroć nawet męczącą. Waham się więc, dyskutuję, skłaniam i wresz¬cie decyduję się i czynię. Mówię: tak lub nie. Mam pełną świadomość, iż mogłem wbrew wszystkiemu i wszystkim powiedzieć „nie" — gdy mó¬wiłem „tak". Zależy to całkowicie od mojej wolnej woli! Skłoniłem się bardziej na tę lub na tamtą stronę, ale z najzupełniejszą pewnością iż wewnętrznie jestem zdolny do wszelkiej decyzji! Tu spoczywa właśnie istota wolnej woli.
Lecz jeżeli wzorem liberalizmu (w tym wypadku ironia nazwy bije w oczy) będziemy zaprzeczać istnieniu wolnej woli, to natychmiast nastąpi zupełny chaos pojęć! Słowa: wezwanie, prośba, namowa, groźba, dzięk¬czynienie, nagroda, kara, stają się przez to samo pozbawionymi treści dźwiękami! Obowiązek, zasługa, poświęcenie, odpowiedzialność, pochwa¬ła lub nagana, wszystko to byłoby niezrozumiałą pozbawionącelu komedią
0   ile usuwamy z samej istoty czynu fakt zasadniczy, że jesteśmy wolni!
Negując wolną wolę człowieka, pozbawiamy podstawy całe zagadnienie wykonania, które traci przez to swój jedyny cel, jakim jest opanowanie woli, czyli rozporządzanie swą własną wolnością moralną. Cały aparat sprawie¬dliwości przeistacza się w potworną szopkę: nie ma już wtedy ani dobra, ani zła, ni cnoty, ni występku — pozostają tylko rzeczy dobre lub niedobre, tak jak są słodkie lub kwaśne, ciepłe albo zimne — tak jak jest zdrowie
1   choroba. Jak można sądzić, a tym bardziej karać zbrodniarza, jeśli się uznaje, że wolna wola nie istnieje, a uczynki jego są wynikiem wszechwład¬nych „okoliczności"? Wszystko wtedy staje się względnym i subiekty¬wnym, opatrzonym etykietąprzesądu, przyzwyczajenia, atawizmu, tradycji, więc przez to zmiennym, zależnie od kraju i klimatu; zmiennym, jak po- wiadająci panowie ze szkoły liberalnej, ewoluującym z roku na rok, z epoki na epokę — niemal z dnia na dzień — zależnie od „okoliczności".
Pozostaną wtedy niektóre rzeczy szkodliwe, lecz nie może być krymi¬nalnych, pozostaną inne, pożyteczne, lecz nie może być dobrych ani szla¬chetnych; wobec tego czyny zbrodnicze należy przekazać wydziałowi me¬dycyny, a skasować niepotrzebną zupełnie sprawiedliwość! Nie jest to żaden paradoks i podobne zdania, jako logiczny wynik liberalizmu, słyszeć się dają coraz częściej! Powodzenie teorii Lombrosa o dziedziczności zbrodni, Toł¬stoja o niesprzeciwianiu się złu, a nawet Einsteina o „bezwzględnej" względności — tłumaczyć sobie można tylko tym liberalnym poglądem na wolę!
Przy zastosowaniu tych teorii sprawiedliwość znika sama przez się, bo wtedy bandyta czy święty — bohater czy zdrajca — to będą tylko rozmaite odmiany czy też gatunki żywej istoty, zwanej człowiekiem — lecz zasług ich, cnót, zbrodni czy występków — być nie może! Sądzę więc, że te parę zdań, przepełnionych absurdem, wynikającym z teorii zaprzeczenia wolnej woli, wystarcza, by sąd sobie o niej wyrobić i aby a contrario uznać ko¬nieczność istnienia pełnej i świadomej wolności wewnętrznej.
* ♦ *
Przyciśnięty do muru logiką faktów liberał przestaje wprost zaprzeczać istnieniu wolnej woli, ale za to zaczyna zniekształcać jej pojęcie; jest to również „zasługa" wszelkich reformatorów i świeckich filozofii ostatnich paru wieków. Owoc wart drzewa, z którego opadł!
Uważa się bowiem niemal powszechnie, że wolna wola polega na mo¬żności działania lub przeciwdziałania, na swobodzie wypowiadania „tak" lub „nie", jednym słowem na wyborze między dobrem a złem. Takim też jest codzienny fakt życiowy — taką też nam w praktyce przedstawi się wolność. Jest to zbyt powierzchowny wniosek, dowodzący ogromnej płyt¬kości duchowej społeczeństwa, a podobny do tych stereotypowych ryso¬pisów urzędowych, gdzie się powiada: twarz pociągła, oczy szare, nos średni, usta normalne etc, etc. W sferach biurokratyzmów państwowych twierdzą, iż na mocy takiego opisu poznać można daną osobę... może! Ale czy jednocześnie pozna się też i jej wartość, jej charakter, jej zdolności?
Zastanówmy się więc głębiej nad cechami dokładnie charakteryzującymi wolność moralną.
Zanim stanie się aktem czynu, wolna wola jest w swej istocie wynikiem sądu rozumu. Dzieli się ona na dwie wyraźne części: więc przede wszystkim na zdolność poznawania Planu Bożego, czyli wieczystej Myśli Boga o po¬rządku świata, na uświadomieniu sobie owego najwyższego prawa i jego do nas stosunku; następnie drugą częścią wolności moralnej, jest dobrowolne poddanie się temu prawu, bez zastrzeżeń i bez zewnętrznego przymusu. Właśnie zasadniczą podstawą naszej wolnej woli —jest ten zupełny brak przymusu wobec żądań obowiązku moralnego — a bynajmniej nie wyżej wzmiankowana dowolność między złem i dobrem.
Człowiek nie jest niezależnym i nie może nim być! Więc wolność to nie samowola, przekraczanie lub usuwanie się spod prawa, ale odwrotnie, prawo stanowi konieczną dyrektywę wolności. Otóż w samej istocie wszelkiego prawa spoczywa fundamentalny fakt, iż owo prawo narzuca się nam i naka¬zuje bezwzględny posłuch. Wobec prawa nie jesteśmy wolnymi, prawo dosięga nas zawsze i ustanawia ramy, wyznacza granice, więc też ten, kogo wiąże obowiązek, przez to samo niezależnym nie jest. Wolność i nie¬zależność nie są więc bynajmniej synonimami i prawidłowe użycie wolnej woli nie na tym polega, byśmy czynili co się nam podoba, lecz na tym, byśmy bez przymusu spełniali nasz obowiązek.
Rzut oka na ogólny Plan Boży w świecie, pozwoli nam jaśniej rozejrzeć się w sprawie wolności. Nie wchodząc więc w opis całego przepychu stwo¬rzenia, nieskończonej mądrości i celowości najdrobniejszych szczegółów natury i wszelkich otaczających nas cudów przyrody, gdyż opis taki zbytnio by rozszerzył ramy tej rozprawki, przystępuję natomiast wprost do stwier¬dzenia zasadniczego faktu: Bóg, jako Stwórca świata, pozostaje zawsze Panem i Władcą swego dzieła.
W tym dziele, w tym otaczającym nas Wszechświecie, widzimy nie¬zliczoną ilość tworów, łączących się razem w cudnej harmonii. — Bez najmniejszej tendencji do ewolucji, słowa w nauce pustego , bez żadnych przekształceń i przeinaczeń, widzimy w naturze niezmierną wprost mno¬gość gatunków i odmian istot i form tworzących trzy wielkie królestwa: świat mineralny, roślinny i zwierzęcy. — Jakiż tam spotykamy przepych odmian, co za mnogość gatunków, jakie mrowie istot i tworów, a przecież nigdzie zauważyć nie możemy najmniejszego nieładu, anarchii lub gmat¬waniny — Wszystko zorganizowane, zrównoważone, obliczone, panujące jedno nad drugim, tworzące w całości mozaikowy obraz niedoścignionej czystości i przezrocza!
Porządek panuje wszędzie, a ład ten i ścisłość, wykazują, iż rządzi tam prawo. Nauka, to nasza ludzka nauka, z której tak dumni jesteśmy, jest tylko w rzeczywistości spóźnioną poszukiwaczką tych praw, stara się je prze¬tłumaczyć na ludzkąmowę, udostępnić do pojętliwości naszego rozumu. — Tak zwane „prawa naukowe" są właśnie tymi próbami, tym wysiłkiem klasyfikacji, chęcią zbudowania kodeksu „praw natury", rządzących przy¬rodą i będących wyrazem Planu Bożego na Świat.
Zbyt jednak wielką jest księga Mądrości, zbyt ciasnym i wątłym nasz umysł, byśmy ją mogli biegle odczytywać: sylabizować musimy słowo po słowie, zapoznawać się z kształtami liter, zrozumieć znaki, błąkać się wśród odstępów i interlinii — i nieraz wieki mijają zanim jedno odcyfrujemy zdanie! Lecz człowiek się śpieszy; wszak życie takie krótkie — więc chwyta oddzielne wyrazy, zastosowuje do swojego malutkiego rozumu, daje swoje nazwy — swoje tworzy zdania i tu leży kruchość naszych, tak często zmiennych naukowych praw. — Mamy ich setki, tysiące — wszystkie mniej lub więcej zmienne, mgliste, niejasne. Cały kompleks tych praw naukowych, ściśle przesegregowany rozumem, daje nam dopiero jakby słaby odbłysk tamtych — potężnych i niezmiennych, jasnych a niezgłębionych praw na¬tury, tworzących zdanie i zapełniających karty księgi Mądrości Planu Boże¬go świata.
We wszechświecie wszystko jest rządzonym przez Wieczyste prawo Boga, ale Prawo to, dosięgając wszelką istność stworzoną, począwszy od Cherubów i Archaniołów, a kończąc na najdrobniejszej cząsteczce atomu — dosięga istność każdą nie jednakowo, nie w jednej sile i mierze, ale każdą według rodzaju ich!
Widzimy tedy w podłożach świata materii, w królestwie tak zwanego martwego minerału, wszelką istność schwyconą, związaną, skutą przez Prawo, które tu jej się narzuca z całym bezwzględnym przymusem, i właśnie owa bezwzględna uległość rzeczy martwych wobec praw natury, zapewnia światu stałość i porządek.
Przymus i bierność są również cechami poddania się Prawu świata roślinnego, chociaż w przyrodzie wegetatywnej daje się wyczuć pewne ulżenie tych więzów. Roślina ma poniekąd władzę rozróżniania, więc i wy¬boru: karmi się tym, co jej jest pożytecznym, odrzuca truciznę, kieruje ku powietrzu, szuka wody...
I jeszcze przymus i bierność w całym świecie zwierzęcym. Lecz tutaj już życie wyraźniej dąży ku wolności. Zwierzę rozpoznaje obrazy, odbiera wrażenia, czuje głód swych żądz i odrazę obrzydzenia. Goni za tym, co mu jest dobrem, ucieka przed złem. Będąc niewolnikiem swych odczuć zmy¬słowych, co prawda kieruje się zwierzę w stronę najsilniejszej żądzy, lecz widać w nim już rodzaj odczucia Planu Bożego. Nie mają sumienia, lecz posiadają instynkt, niepojętą wprost w swej rozumnej doskonałości włas¬ność, kierującą wyborem, nie pozwalającą im przekraczać ustanowionych granic, a zawsze każde według swego rodzaju i gatunku. Częstokroć patrząc z bliska na życie zwierząt (naturalnie dzikich — bo oswojone i tzw. domowe tracą pełnię instynktu, nabierają nałogów i wad), wydawać się może, iż one nie ulegają przed Prawem — ale mu się same poddają!
Idąc tak dalej w hierarchii stworzenia, przekroczyć teraz musimy — niezgłębioną przepaść, dzielącą zwierzę od człowieka. Wsparty nogami
0   ziemię, zamyka sobą człowiek ów olbrzymi łańcuch stworzeń material¬nych — lecz głową wzniesioną ku niebu, swym umysłem, rozumem — duszą sięga świata aniołów. — Nie posiada człowiek owej przenikliwości rozumu ani bezwzględności oddania się prawdzie —jaką cieszą się anio¬łowie; jest związany swymi zmysłami, lecz więzy te na tyle są luźne, że zawsze, gdy chce, może im się nie poddać.
Jeżeli nawet przypuścimy, że bierność lub instynkt, kierują jeszcze w człowieku niektórymi czynnościami, jak np. oddechem, cyrkulacją krwi, głodem lub pragnieniem—to przymus i nieodzowność nie mająjuż żadnego wpływu na czynności życia moralnego. Prawo wieczyste staje więc przed człowiekiem niejako siła wszechwładna, a jako światło kierownicze rozumu
1   sumienia: nie ma przymusu — ale jest rzecz bez porównania bardziej imperatywna — obowiązek!
W tym rozróżnieniu leży właśnie cała istotna treść, całkowite znaczenie — wolnej woli: my, ludzie, nie jesteśmy zmuszeni lecz jesteśmy zobo¬wiązani.
W każdym momencie swego życia, na każdym miejscu i o każdym czasie człowiek pozostaje pod władzą obowiązku. Prawo, Wola Boga—staje przed oczami jego duszy zawsze i wszędzie, jako rozkaz i człowiek nie jest nie¬zależnym, posiada możność, lecz nie ma prawa wybierać dowolnie między złem a dobrem. Człowiek ma słuchać!
Rozkaz! „Ego Dominus!". Jam jest Pan twój i Bóg i Władca! Nie będzi¬esz szukał innych bogów! Nie będziesz szemrać! Nie będziesz kłamać i zwodzić! Nie będziesz kraść i zabijać! Ujarzmisz twe ciało i jego żądze! Uszanujesz święte prawa małżeństwa!... itd. wszystkie przepisy, wszystkie prawa moralności!
Patrząc na cały Plan stworzenia, wiedząc o nakazach Boga, czyż można mówić, że człowiek jest niezależnym? Nie jesteśmy nimi, gdyż nikt nie¬zależnym nie jest, gdy mu się imperatywnie i jasno narzuca obowiązek! Wolni? — tak! — bo nikt i nic siłą nas nie zmusza do spełniania tych obowiązków; obowiązek to rzecz sumienia, a sumienie zawsze można za¬głuszyć, spaczyć, nie usłuchać i wolna wola pozostaje nietkniętą!
Jest to właśnie charakterystyczną cechą praw moralności, iż nas obo¬wiązują lecz nie zmuszają. Miast postępować z nami jak z pociągowym zwierzęciem, zmuszać siłą do czynu jak niewolnika — Bóg wskazuje istocie rozumnej drogę, nakłada na nią obowiązek postępowania tą drogą — lecz bez przymusu; podobnie jak dziecko idzie samo, gdy nań Ojciec zawoła: „chodź!".
Zwierzę nie pojmuje Prawa, nie wie co czyni, gdyż nie posiada ani sumienia, ani rozumu; więc zwierzę porusza się biernie, kierowane instynk¬tem. Człowiek, otrzymawszy od Stwórcy rozum i wolę, sam w sobie posiada ów silnik czynności. Człowiek też może iść sam i Bóg, szanując swe dary, szanując swe prawa, które człowiekowi nadał — pozwala, by w życiu szedł sam!
Co prawda, człowiek przedstawia sobą owe najniższe ogniwo tego olbrzymiego świata duchowego, chórami aniołów zbliżającego się ku Bogu; zdolności jego rozumu i woli nie są takie —jakimi występująone u aniołów, są ograniczone zmysłami ciała. Lecz właśnie owo samopoddanie się su¬mienia wobec Prawa Bożego, w przeciwstawieniu do ślepej bierności świata materialnego, stanowi miernik — wolności moralnej.
Wolność nasza nie polega na właściwości wolnej woli wyboru pomiędzy dobrem i złem, to nie samowolne „tak" lub „nie" — lecz będąc kierowaną sumieniem i rozumem, jest jedynie zdolnością do wypowiedzenia „tak" i wyboru dobra! Innej racji bytu moralność nasza nie ma.
Wolność moralna — to wspaniałe narzędzie dobra ludzkości, a przecież najlepszym narzędziem niezręczny lub leniwy robotnik może okaleczyć i siebie i innych. Wolność w istocie swej nie posiada władzy sprzeciwiania się Prawu i nawet myśl taka jest niedorzecznością, bo z chwilą przekro¬czenia lub złamania Prawa, kończy się wolność, a zaczyna samowola i bunt!
Gdy człowiek usuwa się od obowiązku, gdy zasłaniając się swoją nie-zależnością zaprzecza prawu, gdy się jawnie buntuje, wychodzi z ram prawa, łamie je i — grzeszy — to przez ten fakt w niczym zasadniczego znaczenia wolności nie zmienia i nie osłabia. Podobnie jak fakt rozbicia się i zatonięcia okrętu nie przeczy zasadzie głównej, iż okręty budowane są w celu pływania po wodzie i tylko po wodzie!...
Złamanie prawa — więc grzech, nie jest normalnym owocem wolności, a tylko jej nadużyciem i upadkiem, również jak błąd — jest upadkiem rozumu. Grzech, to fałszywy ton w akordzie, to podstępna zasadzka namięt¬ności — to wreszcie nieszczęśliwy wypadek, a są wypadki rozmaite, są różne omdlenia woli i tylko te będą naganne, które są świadome — one to
dopiero są faktycznymi grzechami.
* * *
Przypatrzmy się teraz bliżej wpływom powodującym zboczenia wol¬ności, jej uszkodzenia i zniekształcenia.
Przyczyny są tu dwojakiego rodzaju: jedne pochodzą z rozumu, drugie z woli. Wspomniałem poprzednio, iż wolność moralną opracowuje rozum, zaś wykonuje wola, otóż kierunek bywa naruszanym i zbaczanym bądź przez fałszywą czynność inteligencji człowieka, bądź też przez osłabienie woli.
Zaczniemy więc od przypatrzenia się skłonnościom rozumu do poznania Prawa.
Z chwilą gdy istocie rozumnej udzieloną zostaje odrobina inicjatywy — natychmiast porywa ją potrzeba, będąca jej chlubą i cierpieniem, potrzeba, równa niemal żądzy, wystawiająca tę istotę na ciągłe niebezpieczeństwo błędu, zwłaszcza gdy się jeszcze znajdzie domieszka pychy — a ta ostatnia spotyka się często. Potrzeba ta, to głód i pragnienie wiedzy: chcę wiedzieć więcej, niż mi wiedzieć dano, chcę wiedzieć więcej niźli mi wiedzieć wolno! Powtarza się natychmiast scena Raju: jabłko wiadomości nęci nas więcej niż owoc drzewa żywota! — Człowiek pod wpływem tej żądzy staje się impulsywnym jak dziecko, nienasyconym, wreszcie krnąbrnym; pod po¬zorem, że coś nie coś rozumie, chce wytłumaczenia wszystkiego i jak dziecko wciąż stawia nowe pytanie: „Dlaczego?".
Jak muszka lecąca do światła, rzuca się niebawem w płomień świecy — tak człowiek, żądając odpowiedzi, rzuca się na oślep, by rozerwać zasłonę Tajemnicy! Człowiek niepomny jest swej słabości, bo nikomu dziś w oczach nie staje fakt, iż grzech pierworodny, przez zerwanie więzów łączących człowieka z Bogiem — zaciemnił jednocześnie umysł ludzki! Nikt nie chce zrozumieć, że „tajemnicy", tzn. czegoś ukrytego nie ma — lecz Prawda jest tak wielką, iż jej malutki nasz umysł objąć nie może, jest tak jasną, iż oślepia nasz ludzki wzrok! Fakt obumbracji umysłu człowieka przez grzech pier¬worodny, powiększał się z wieku na wiek i chrzest Św. zmywając winę grzechu — otwiera nam zatrzaśnięte uczynkiem Adama wrota niebios — lecz naszej skarłowaciałej natury nie zmienia! I człowiek wciąż woła: „dla¬czego?".
Ale Bóg nie postępuje z nami, jakby postąpił znudzony natarczywością pytań dziecka, ojciec; Bóg nie woła groźnie: „milcz i rób, co ci każę!", lecz szeroko rozkłada przed naszymi oczami całą wspaniałą księgę przyrody, pozwala badać i czytać jej karty, byśmy z nich Plan Opatrzności poznali. W swojej bezmiernej łasce robi sam zwierzenia i sam podnosi rąbek zasłony Mądrości, wtajemniczając nas częściowo w nadprzyrodzony porządek rze¬czy! Jako Najlepszy Ojciec przed swymi dziećmi, roztacza Bóg przed nami cały Porządek stworzenia, wskazuje wyraźnie na ledwo przymknięte wrota Niebios, oznacza prowadzącą tam drogę kierowniczymi słupami swych przykazań i aby zapełnić lukę, wywołaną zbyt słabym rozumem, oświeca tę drogę wspaniałą pochodnią wiary.
Ale człowiek, zamiast całąsiłąwoli postępować w mądrości — zaczyna mędrkować...
Jak niemądre i uparte dziecko robi się wymagającym i nieznośnym, gdy mu zacząć ustępować, odrzuca i krytykuje wszystko to, czego mu się nie chce i czego nie rozumie, tak i my zaczynamy dyskutować i zaprzeczać, negować Prawdę! Zuchwali i niedbali, nic nie robimy dla wiary, by ją w sobie wzmocnić, rozpalić i bronić — więc ta światłość nieodzowna ledwie się w nas tli lub nawet całkiem zagasa. Niemal ślepi — uważamy się za jasnowidzących i nie uznajemy konieczności, by nam Bóg mógł cokolwiek bądź ukrywać; z drugiej strony wiemy dobrze, iż każdy ojciec nie mówi dziecku wszystkiego ze względu na tegoż dziecka dobro, na brak rozwinięcia umysłowego i życiowego. Zamiast więc wspomagać Opatrzność w Jej pla¬nach, nadużywamy Jej darów i niszczymy dzieła przez zastępowanie Wiel¬kiej Myśli Boga, naszymi marnymi przyziemnymi pomysłami!
Skutki takiego postępowania są niechybne: wydajemy o rzeczy sąd myl¬ny, uważając nasze dobra te, których poszukują nasze namiętności — za coś lepszego od Dobra Najwyższego — którego na próżno żąda od nas sumienie. Takie jawne zboczenie rozumu pociąga za sobą zboczenie naszej woli.
Dążąc jednakże nawet do tego złego celu, który chwilowo uważamy za lepszy — więc w naszym ludzkim mniemaniu za dobry — wolna Wola pozostaje nadal w swojej sferze działania, albowiem kieruje się ku przynęcie dobra. Wola nasza stara się dosięgnąć celu dla niej stworzonego, bo jak mówi biskup Landrieux: „Rozum nasz tak dalece stworzonym jest dla dobra, że człowiek zanurza się w błędzie tylko o tyle, o ile uważa ten błąd za prawdę
—   sub ratione veri; grzech pociąga go o tyle, o ile obiecuje mu dobro jakiekolwiek — sub ratione boni".
Pokusa jest sama w sobie tylko martwą ułudą sidłami, dobrze nieraz zamaskowanymi. Nikt by się nie dał ująć pokusom, gdyby widział rzeczy tak, jak są one w rzeczywistości, w samej swej istocie — boć grzech nie tylko, że jest czynem złym, ale jest sprzeciwianiem się Dobru i zawsze fatalnym w skutkach „interesem"! Niestety, widzimy tylko przynętę, na¬tychmiastowość użycia, zaspokojenia namiętności czy żądzy — nie widzi¬my i nie zastanawiamy się nad ostatecznymi skutkami; jak ryba chwytając chleb na wędce, nie widzi, a często, widząc, lekceważy ukryty haczyk, tak człowiek wpatruje się tylko w mamidło szatańskiej pokusy — zapominając, lekceważąc lub świadomie łamiąc Prawo.
Postępujemy jak naiwni murzyni, z radością oddający całymi garściami złoty piasek lub kość słoniową w zamian za groszowe świecidełka; często¬kroć rozpaczamy nad straszną ułudą tak jak małe dzieci, gdy płaczą rzew¬nymi łzami za zgubioną lalką lub złamanym pajacem. Nad łzami dzieci uśmiechamy się pobłażliwie, znając faktyczny stosunek między łzą, a stra¬coną zabawką— gdy tymczasem powinniśmy, zastanowiwszy się zapłakać nad sobą! Patrząc w serca nasze, ujrzymy łatwo, iż w ciągu życia całego jesteśmy takimiż nierozsądnymi dziećmi — tylko z tą różnicą że inne nas zajmują lalki, innych poszukujemy pajaców!
Tak to zniekształca naszą wolność moralną spaczony sposób rozumo¬wania, ale nawet w tym wypadku, gdybyśmy byli całkowicie pewni pra¬widłowości naszego sądu, nie wszystko by jeszcze szło dobrze! Sprężystość naszej, woli osłabionajuż przez grzech pierworodny, znosić musi cały ciężar podnieconych pożądliwości, gdyż ta połowiczna istota, jaką jest człowiek, stale jest targana w przeciwległych kierunkach przez żądze zwierzęcia i pragnienia anioła! Dusza, przeznaczona dla Nieba, nie może podnieść się, zanim nie ujarzmi i uduchowi ciało; te znowu broni się i rozpaczliwie trzyma materii, wybucha walka i zwierzęcość ludzka buntuje się, rwie swe wędzidła
—   targa wolnością duszy. Powstają straszne nieraz kryzysy — z lubością opisywane w sensacyjnych romansach, gdzie autorzy zawsze starają się uniewinnić zwierzę wobec praw ducha! Tylko spowiednicy mogliby im powiedzieć, ile zła czynią duszom te właśnie psychologiczne romanse, dające rozumowi zawsze nowe wykręty i wymówki wobec niezmiennych Praw Boga.
Co prawda pozostaje jeszcze sumienie, zawsze jak magnetyczna igła zwrócone ku dobru, sumienie, stanowiące dla człowieka ów samonarzu- cający się tajemniczy instynkt, ostrzegające o przekraczaniu Wieczystych Praw; sumienie, które się odzywa w najcięższych chwilach, wyrywa nas z najgłębszych upadków! Sumienie potężny wpływ wywiera na człowieka, gdy jest wzmożone działaniem Łaski, gdy wspomożemy je modlitwą.
Lecz my zazwyczaj nie modlimy się; odmawiamy pacierz, czytamy długie nieraz modlitwy z książeczek, klepiemy bezmyślnie koronki — ale nie modlimy się! A jeśli się modlimy, jeśli faktycznie zwracamy nicość naszą ku Bogu, to często bez pokory, a zawsze bez poddania się Jego Woli. Codziennie powtarzamy „Bądź Wola Twoja"... i jednocześnie chcemy, żeby nasza wola się spełniała. Nie prosimy o dobra najwyższe, więc łaski du¬chowe, ale grymaśnie i uporczywie dopraszamy się o błahostki doczesne,
0   szkodliwe cacka. — Więc nie zasilana modlitwą Łaska słabnie w nas
1   zanika; głos sumienia staramy się zagłuszyć mędrkowaniem, lub go odrzu¬camy — a wtedy cichnie i sumienie.
Nie kierowana sumieniem, nie wzmocniona Łaską, wolna nasza wola zamiast stawić opór — jak to zawsze może i powinna — ugina się, łamie, tonie w powodzi żądz, płonie w gorączce namiętności. Rzucamy się wów¬czas jak ślepcy, ku rozkoszy chwili —jak Ezaw, wolimy misę soczewicy, niepomni na jutro.
I oto jest grzech: w zasadzie swej, to kapitulacja sumienia — w czynie
—   bunt, a najlepsze jego określenie znajdujemy w katechizmie: „świadome
i dobrowolne przestąpienie prawa"!
* * *
Nikt, nic i nigdy przekroczyć bezkarnie praw Bożych nie może! Nawet jeżeli weźmiemy najniższe, elementarne, rządzące światem martwej materii
—   zasady! Któż się ośmieli naruszyć prawa natury? Kto wznosić będzie budowle bez uwagi na równowagę — temu natychmiast runą na głowę; kto lekkomyślnie zacznie mieszać związki chemiczne, albo bez zachowania ostrożności obchodzić się będzie z benzyną, gazem, eterem, elektrycznością
—   i oto wypadek gotów, o śmierć nie trudno! Odejmijmy światło roślinie
—   zblednie i zginie. Wystarczy niezachowanie zasadniczych wymagań higieny, a czeka nas choroba. Tak zwana „natura" karze natychmiast wszel¬kie naruszania jej praw.
Ale bez porównania groźniejszym w skutkach jest wszelkie przekra¬czanie prawa moralnego. Jeśli bowiem każde stworzenie ma swoje nieod¬zowne potrzeby, swoje konieczności życiowe — to im wyżej wznosimy się w świecie istot, tym wyraźniej widzimy, iż te konieczności stają się coraz to bardziej delikatne, złożone, dokładniej i ściślej określone. Im bardziej skomplikowanym i wrażliwym jest dany organizm, tym dlań niebezpie¬czniejszym naruszanie porządku, wskazanego przez Opatrzność.
O ileż bardziej skomplikowanym jest organizm cielesno-duchowy czło¬wieka od najbardziej nawet delikatnego organizmu zwierzęcego; do wszel¬kich cech żyjącej materii dodaje się jeszcze wszystkie organa duszy, cały jej cudowny ustrój.
Każdy grzech ma wszelkie cechy buntu. Pod wpływem pychy stworzenie chce się wyzwolić spod obowiązku i tam gdzie Bóg rzekł: „wolność" — woła ono: „niezależność"; sługa odmawia pracę, a narzędzie jej zamienia na broń buntowniczą.
Natychmiastowym skutkiem takiego stanu rzeczy jest poniżenie duszy, a w stosunku do celowości życia — błądzenie! Następuje nagły wsteczny ruch, który zrywa nić miłości, wiążącą duszę z Bogiem; ponieważ zaś wstrząs pochodzi z dołu, więc dusza, wzniesiona swym nadprzyrodzonym życiem ponad ciało — pada i upadek ten usuwa ją z normalnego środowiska nadprzyrodzoności. — Dusza taka wyrwana przez grzech ze swego śro¬dowiska, jak ryba wydobyta z wody — słabnie i umiera!
Bardzo liczni sąludzie, którzy bezmyślnie powtarzają słowa Pisma Św. „Zgrzeszyłem — a cóż mi się złego stało?"... Aby zrozumieć całą płytkość i zarozumiałość tego zdania, weźmy analogiczny przykład i przyjrzyjmy się idiocie. Widzimy od razu ruinę istoty ludzkiej: cały świat myśli jest dlań zamkniętym, jest wygnańcem rozumu, błąkającym się wśród życia — żywym trupem! Ale przecież na ciele jest on zdrów zupełnie, nieraz znacznie zdrowszy od pracowników myśli; apetyt ma doskonały, śpi świetnie i zu¬pełnie nie odczuwa swego stanu, nie wie, iż jest idiotą. Otóż grzesznik również nie czuje śmierci swej duszy, grzech nie zniszczył w nim (natych¬miast!) zdrowia ciała — a ciemności, które opanowały duszę w niczym mu w życiu nie przeszkadzają! On również jest żywym trupem. „Nomen habes quod vivas et mortus es"  — imię masz, że żyjesz, aleś jest umarły!... Obłęd lub idiotyzm są tym samem dla życia intelektualnego, czym jest stan grzechu dla życia nadprzyrodzonego.
Gdyby jednak w porządku moralnym nieszczęście i kara następowały po przekroczeniu Prawa i działały z równą szybkością i bezwzględnością, jak to się dzieje w dziedzinie fizycznej; gdyby nagła kara Boża, która czasem niemal w chwili grzechu dosięga człowieka, stała się faktem normalnym — to wówczas wolność znikłaby całkowicie pod grozą represji; ludzie baliby się grzeszyć. Przez sam fakt poszanowania wolnej woli człowieka — Bóg tej represji stosować nie może; jednakże wszystko się spłaca lub spłaci dokładnie w najdalszych nieraz terminach, bowiem Miłosierdzie Boże od¬rzucone i wzgardzone przez grzesznika, przekaże to wszystko Wiekuistej Sprawiedliwości, stojącej na straży Jedynego Prawa!
Człowiek nie posiada sam w sobie racji swego bytu, nie posiada też na tym świecie swego ostatecznego celu: przychodzi od Boga, żyje w Bogu i celem jego jest wrócić do Boga. Fakt ten jest tak jasnym sam przez się, iż jeśli to twierdzenie odrzucić, to człowiek staje się na świecie jedyną istotą nielogiczną, niezrównoważoną i niepotrzebną! Bo jest krótkotrwałym stwo¬rzeniem obdarzonym rozumem, pamięcią i aspiracjami ku nieśmiertelności; — wystarcza chwila zastanowienia się, aby zrozumieć, że nie na ziemi i nie wśród śmiertelnych istot może te swoje duchowe potrzeby zaspokoić.
Nie tylko więc możemy, ale powinniśmy powtarzać za Chrystusem: „wyszedłem od Ojca" — tu jest nasz początek, „a przyszedłem na świat" — to nasze narodzenie: „maluczko, a ujrzycie mię" — to owe krótkie życie, „maluczko, a nie ujrzycie mię" — otóż i śmierć... „a idę do Ojca", to cel i koniec nasz ostateczny!
W wielu zawiłych sprawach, najlepiej nam nieraz objaśnia naszą własną sytuację przykład małego dziecka, dla którego rodzice są wszystkim, całą radością, ostoją, całym ratunkiem i pomocą, całą radą i mądrością. Bierzmy przykład z takiego dziecka, które jeszcze nie rezonuje i które swej woli nie nadużywa do samowoli; a brać go tym bardziej jest wskazanym, iż Chrystus zapewnił nas, że ci, którzy podobnymi się staną do małych dzieci: „Tako¬wych jest królestwo niebieskie" .
Wystawmy więc sobie, że matka stawia takie dziecko na nóżki, zwraca je dokładnie twarzyczką ku sobie, a sama odchodzi daleko — bardzo daleko!
nieraz aż na drugi koniec pokoju!... Stamtąd wyciąga doń ramiona i woła: „chodź". I patrzy, patrzy z radością i zachwytem na ten miniaturowy dramat. Czeka z niepokojem i radosnym sercem — patrzy w zdziwione, często przerażone oczy — nie zważa na płacz, nie biegnie ratować i pocieszać — lecz tylko woła: „chodź, chodź!". Czasem chowa się by widzieć, jak dziecko sobie da radę, by usłyszeć okrzyk radości, gdy ją spostrzeże, by, gdy dojdzie, z tym większą czułością przycisnąć do serca!
Tak chodzić uczy dziecko miłość matczyna!
Otóż ta miłość matczyna, to tylko malutka kropelka wobec oceanu, w porównaniu z Miłością Boga. A Bóg z nami robi to samo! Bóg nas miłuje i czeka na nas, lecz ponieważ my umiemy chodzić sami, więc stawiając nas na drodze życia, skierowując sumieniem wprost ku sobie, powiada nam: „chodź!". Na tę króciutką podróż, jaką jest życie nasze chrześcijańskie, otrzymaliśmy, jak marynarze, busolę i mapy: pierwszą jest sumienie, jak magnes ku północy zawsze ku dobru skierowane — drugą Prawo Boże, objawione nam i wskazujące drogę.
W miarę, jak posuwając się w życiu, krocząc drogą Prawdy — zbliżamy się do Boga — zbliża się też ku nam ta chwila pełna chwały, gdy usłyszymy Głos Jego, mówiący: „Pójdźcie błogosławieni Ojca mego..." , gdy zabrzmi dla każdego z tych wiernych „Venite" dnia ostatecznego!
Czy wielkąjest ilość ludzi, kroczących tą drogą? Czyż liczni sąci, co jak dziecko do matki, z trudem i łzami lecz prosto i bez zboczeń, biegną ku Bogu? Iluż to olśniewąjąte trzy potężne słowa: Wolność, miłość i pieniądze!
Kiedy matka, bawiąc się z dzieckiem, chowa się za meble i sprzęty i śmiejąc się, woła: „chodź! chodź!" — nie myśli wtedy o tej ciężkiej chwili, która tak prędko nadchodzi, gdy dziecko jej, zwabione przewrotnym słowy świata, nie usłyszy już tego, nie radosnego teraz a pełnego żalu wołania: „chodź do mnie! chodź!".
Łzy Św. Moniki — nawróciły Św. Augustyna, lecz dziś na świecie jakoś Monik mało — Augustynów jeszcze mniej! Na drodze życia, trzy zasadzki szatana, ozdobione błyskotem haseł: wolności, miłości i złota, chwytają coraz to większe tłumy ofiar, coraz to szersze masy zbaczają z tej drogi i z dnia na dzień rozszerza się coraz bardziej piekielne bagnisko apostazji!
Powyżej zaznaczyłem, iż grzech, będąc błędem, powoduje — błądzenie; Św. Tomasz nazywa grzech: „Aversio a Deo" — odwróceniem od Boga.
Pod wpływem grzechu, dusza głucha na zew obowiązku, traci kierunek. Człowiek odwraca się od Boga, od Prawdy! I wtedy im dalej idzie na drodze życia, tym bardziej się oddala. Jeżeli w czas nie nastąpi „nawrócenie" i to w całym, wojskowym tego słowa znaczeniu „pełny zwrot", jeżeli nie nastąpi z pełnią wolnej woli nawrót ku Bogu, to już przy końcu drogi nie słowo „chodźcie" zabrzmi przed nieszczęśliwcem, a usłyszy wyrok straszliwy i ostateczny: „Ite, maledicti!" „Idźcie, przeklęci!" Uparcie w życiu od¬dalałeś się ode mnie, wolność zamieniłeś w samowolę, przeszedłeś przez życie, szukając materii i użycia — więc teraz idź precz!
Śmierć chwyta duszę w tej pozycji, jaką sobie sama dobrowolnie wy¬brała, utrwala ruch w tym samym kierunku, w jaki go wolna wola człowieka skierowała i — unieśmiertelnia go! Boć śmierć to koniec życia, ale początek nieśmiertelności; wieczność się rozpoczyna z chwilą, gdy się kończy życie materialne! Więc to nie Bóg nas potępia!
Potępienie, to owoc grzechu i samowoli, człowiek je sobie sam przygo¬towuje — sam świadomie wybiera. Człowiek się sam odwraca od drogi obowiązku i Prawdy, gdy go śmierć w tej pozycji zastaje, wtedy człowiek sam idzie w wieczność bez Boga więc w potępienie. Każdy bowiem czyn wywołać musi skutek, obierając wolną wolą grzech, pozostając w nim i odrzucając pokutę — człowiek się sam potępia. Bo nawrócenie ku Bogu
związane jest z pokutą— pokuta czyni nawrócenie!
* * *
Wolność myśli i miłości, złoto, pieniądze — władza! Synonimy tych słów, a raczej te same słowa odbite w zwierciadle prawdy brzmieć będą: pycha, rozpusta i chciwość!
Gdy masoneria i wszelkie międzynarodówki, potrząsając sztandarem, na którym wypisano słowo „wolność", a ziejąc jadem nienawiści dla wszyst¬kiego co przypomina Kościół Katolicki — występują na arenę dysputy publicznej — to jednym z głównych kamieni obrazy, jednym z naczelnych haseł ich walki są — klasztory! Pierwszym ich czynem, gdy dorwą się do władzy nad jakimś nieszczęsnym narodem —jest zamknięcie klasztorów, wygnanie zakonników i zakonnic!
A jakież to się wówczas słyszy argumenty? Oto ponoć śluby zakonne są poniżeniem istoty ludzkiej. Mówi się wtedy o niewoli, o więzieniu, o samo¬bójstwie moralnym i cywilnym, o zaprzeczeniu praw natury i sprzeniewie¬rzeniu wolności jednostki. Mówi się to wszystko i pisze w imię obrony wolności!
Jakobinizm całego świata, pod jaką by się nie ukrywał maską— zawsze jedno powtarza twierdzenie. Czy to będzie filozofujący liberał, czy radykał siejący demagogię, czy teoretyk socjalista, czy też idealista republikanin — zawsze nam jedną śpiewa zwrotkę: „Zakony są ostoją reakcji! Zakony, to ciemny przeżytek niewoli wieków średnich! Zakony należy rozwiązać, by uwolnić zakonników!".
Trzeba zapytać tych „uwolnionych" zakonników, te rozpędzone przez humanistycznych liberałów zakonnice —jakie to katusze przechodzą oni na tej „cywilizowanej wolności". Jakim gwałtem nad ich duszą jaką zbrod¬nią i aktem tyranii jest dla nich to „uwolnienie"!
Krwawe, ogniem i mieczem prowadzone prześladowanie jest bardziej zrozumiałym w znaczeniu ludzkim niż to przewrotnie szatańskie, zimne i odziane w faryzeizm rewolucyjnych doktrynerów „uwolnienie". Można by powiedzieć, iż w tych wypadkach wyrafinowanie przewrotności wkracza w granice demonizmu!
Lecz nie tylko jawni wrogowie Kościoła przeciwko zakonom występują! Czyż bowiem w naszym, mającym się za katolickie społeczeństwie, potrze¬ba zakonów, zwłaszcza kontemplacyjnych, waga i potęga modlitwy, nad- przyrodzoność oddania się Bogu, celowość ślubów zakonnych rozumianymi są inaczej?...
Przecież życie zakonne krytykuje się i gani niemal w tejże formie, jak to robią wrogowie Kościoła; ba i posuwamy się nawet dalej, bo przesiąknięci pozytywizmem, już nie w imię wolności, ale jakoby w obronie obowiązku twierdzimy, że bardziej celową dla ludzkości jest praca świecka, społeczna — że zbytecznymi są pokuty, modlitwy i umartwienia, a zakony przybyt¬kami próżniaków!...
Więc spójrzmy prawdzie w oczy: Wolność — miłość — złoto! Słowa zaklęć magicznych, co rządząświatem! Słowa—maski, za którymi chowają się: pycha, rozpusta i chciwość!
Duch niezależności, samowoli, zdobywa rozum, stworzony w celu po¬znania Boga i zwraca go ku ziemi, ku własnemu, ja" w szaleńczym porywie niepohamowanego samolubstwa, wszelkiego zaprzeczenia pokory i wiary.
Miłość własna, egoizm porywa serce, stworzone dla Miłości Boga i rzuca je w bagno najniższych zmysłowych żądz — łamie moralność, poniewiera czystością.
Pragnienie złota przenika wolę, stworzoną dla służby Bożej i zwracają ku dobrom ziemskim przez rozpętanie żądzy bogactwa — odrzuca Nadzieję i Opatrzność!
Pycha, rozpusta i chciwość! Ni Boga, ni pana, ani wiary, ani wyższych ideałów — tylko rozkosz dla swego, ja"! Saturnalia dookoła złotego cielca, piekielny hymn pieniądza, miłości i wolności!...
To jest obraz świata, takim jaki jest bez przesady i przejaskrawiania, bo to odbicie całej umysłowości przygniatającej większości społeczeństwa! I teraz porównajmy z życiem zakonnym, gdzie panują zasady: ubóstwa, czystości i posłuszeństwa.
Rozum uwalnia się i sam zwraca całkowicie ku Bogu przez akt wolnej woli: ślub posłuszeństwa! Jest to jednocześnie akt pokory i wiary, bo dlań władza Boża płynie drogą rozkazów przełożonych, gdyż wszelka władza od Boga pochodzi i zakonnik, korząc się przed człowiekiem, w sumieniu czuje Boga.
Serce odrywa się od stworzeń, odrywa od swego,ja", a zwraca ku Bogu przez ślub czystości — który to ślub niczym nie jest innym, jak właśnie doskonałym aktem miłości; tej miłości sponiewieranej na świecie, a nabie¬rającej pełnię znaczenia w ustach zakonnych.
Wreszcie wola wyswobadza się od hipnozy złota i zwraca całą swą siłę ku Bogu przez ślub ubóstwa, a jednocześnie zdobywa wszystkie skarby moralnej niezależności i nadziei.
Tak się przedstawiają role trzech ślubów zakonnych.
Przeciwstawiają się one trzem hasłom szatańskim i tu leży prawdziwy powód walki z nimi świata, stąd płynie niechęć olbrzymich tłumów egoisty¬cznej miernoty, stąd intrygi tych wszystkich, co sami czują się w błędzie, a chcą uchodzić za katolików i stąd walka bez przebierania w środkach, począwszy od kłamstwa i oszczerstwa, a kończąc na rozgromach, gwałtach, kazamatach Meksyku lub gilotynie „czcicieli wolności"!
Bo walka przeciw Kościołowi wszelkich odłamów społecznych, kiero¬wana przez sługi szatana, zasłania się zawsze tarczą, na której wypisane jest hasło wolności!
Prawdziwa wolność, ta, co władną jest stworzyć królestwo Boże na ziemi, wolność dająca radość życia, może być zwięźle ujęta w słów kilka:
By ją osiągnąć, należy wolą świadomą i niezłomną ugiąć swoje ,ja", zgnieść pychę; ukorzyć swój rozum przed Planem Boga, ukorzyć tak całko¬wicie, by móc nim sięgnąć po jedyne światło, po Prawdę; wreszcie należy całą miłość, rozpyloną wśród wszelkich błahostek świata, skupić w snop jeden i zwrócić ku Bogu, kochać w Bogu i przez Boga!
Oto cała tajemnica jedynej, prawdziwej wolności; wolność jest darem Bożym — wolność jest tylko w Bogu!

Źródło: http://www.patriota.pl/pliki/Tyszkiewicz.pdf
“Zacznij tam gdzie jesteś, użyj tego co masz, zrób co możesz”
Nie negocjuje na rozsądnych warunkach z ludźmi, którzy zamierzają mnie pozbawić rozsądku.


Jeśli widzisz uszkodzony post - kliknij "Zgłoś do moderatora". Dziekuje